Om 18.34 uur sprong Coenraats vanaf de brandende boot de zee in

Elke automobilist die over de Afsluitdijk rijdt, passeert vaak ongemerkt ’het huis om te doden’: de kazematten, benaming voor de bunkers bij Kornwerderzand.

„De Nederlanders wilden in de Tweede Wereldoorlog geen Duitse benaming voor hun bunkers. Kazemat komt van het Spaanse woord Cas Matar, wat ’huis om te doden’ betekent”, zegt Henk Cieraad, woordvoerder van het Kazemattenmuseum.

Op vier kilometer van de Friese kust liggen zeventien kazematten verscholen; grijze bunkers van drie meter beton. Vier zijn gerenoveerd en opnieuw oorspronkelijk ingericht zoals in de Meidagen van 1940. In een van deze bunkers ligt het horloge van hofmeester Coenraats. Het klokje wijst 18.34 uur aan, het tijdstip dat Coenraats van de brandende boot Hr. Ms. Johan Maurits van Nassau de zee indook.

Dit schip had in de meidagen van 1940, in de strijd om de Afsluitdijk, met succes twee Duitse zware kanonnen op de Friese kust uitgeschakeld. Nadat de vijand uitgeschakeld was, voer de boot in snel tempo terug naar de marinebasis in Den Helder. Om uit handen te blijven van de Duitsers zou de overtocht naar Engeland worden gemaakt. Maar bij Callantsoog werd het schip opgemerkt en gebombardeerd door een Messerschmidt 110, waarna het zonk. Zeventien militairen kwamen om het leven. Coenraats sprong van het brandende schip en overleefde de aanval. Na de oorlog werd hij taxichauffeur in Engeland. Het klokje, dat symbool werd van de strijd en het moment dat hij te water raakte, gaf Coenraats aan het Kazemattenmuseum.

Het verhaal gaat dat de strijd om de Afsluitdijk veel levens heeft gekost: de wegen kleurden rood van bloed en vrachtwagens vol lijken reden terug naar Duitsland. „Maar er is nooit een frontale aanval geweest”, zegt Cieraad. „De Duitsers wisten dat het fort zo sterk was, dat het niet op een normale wijze ingenomen kon worden. Als de Nederlandse capitulatie langer op zich had laten wachten, was het voor de Duitsers tijd geweest om een aanval vanaf de Friese havens in te zetten. Dan was het de vraag geweest of de kazematten nog wel stand hadden gehouden.”

De Duitsers begroeven demonstratief één gedode soldaat, maar waarschijnlijk zijn er acht tot tien mensen omgekomen. Is er nog een reden om trots te zijn op de ’strijd’ die de Nederlanders aan de Friese oever gevoerd hebben? „Zeker. De Vesting Kornwerderzand is de enige plek in Nederland waar de Duitse aanval werd afgeslagen. Maar het was geen slagveld.”