Onverwachte uitdager tart Mugabe

Eindelijk durft iemand uit de regeringspartij op te staan tegen de president Mugabe van Zimbabwe. Maar kan iemand diens positie wel bedreigen?

Simba Makoni is de man die het volgende maand bij de presidentsverkiezingen in Zimbabwe opneemt tegen dictator Robert Mugabe (83). Nadat Makoni zijn opmerkelijke stap wereldkundig had gemaakt, werd hij gisteren direct geroyeerd als lid van de regeringspartij Zanu-PF.

In regeringsgezinde kranten werd Makoni (57) neergezet als marionet van de Verenigde Staten en Groot-Brittannië. De zogenaamde oorlogsveteranen noemden hem een verrader ’die moet weten hoe hard Zanu-PF met zijn soort afrekent’.

Er gingen al langer geruchten dat een deel van de ontevreden Zanu-leden zich wilde afsplitsen tot een nieuwe partij. Crisis én hyperinflatie in het land zijn ongekend; een kwart van de Zimbabwanen heeft inmiddels zijn heil in het buitenland gezocht. Van de verdeelde oppositie valt geen redding te verwachten.

Sinds 1980 heeft Mugabe de almacht dankzij een uitgekookte tactiek van uitspelen van machtsblokken in zijn partij. Wie te veel tegen de meester ingaat, zoals oud-minister Moyo, de man die de draconische mediawetten introduceerde, wordt definitief op een zijspoor gezet.

Dus wie is degene die de handschoen durft op te nemen en daarmee zijn carrière danwel leven op het spel zet? De voornaam is toepasselijk: Simba is Swahili voor leeuw.

Scheikundige Makoni was negen jaar secretaris-generaal van de SADC, de economische unie van zuidelijk Afrika. In 2002 moest hij het veld ruimen toen hij als minister van financiën had gepleit voor devaluatie van de Zimbabwaanse dollar. Mugabe noemde dat ’economische sabotage’. Al met al staat Makoni bekend als schone technocraat, die bij het volk weinig aanhang heeft.

De grote vraag is dan ook door wie de man wél gesteund wordt. Er zijn behalve het Mugabekamp nog twee blokken in Zanu-PF: Mnangagwa en Mujuru. Mugabe wisselt zijn steun aan die groepen af. Momenteel zet hij al zijn kaarten op Emmerson Mnangagwa, de man die de Vijfde Brigade leidde die in de jaren tachtig in het zuiden 20.000 Ndebele vermoordde. Als Mnangagwa ooit Mugabe opvolgt, hoeft de laatste in ieder geval geen aanklacht van het Internationaal Strafhof te vrezen.

Mnangagwa deed in 2004 een greep naar de macht in de partij, waarna Mugabe vol ging leunen op oud-generaal Solomon Mujuru en diens vrouw Joyce tot vicepresident benoemde. De Mujuru’s hebben de steun van het leger en zijn steenrijk geworden van zakendoen in de marge van de macht. Zij zijn momenteel de grootste bedreiging voor Mugabe. Drie hoge militairen uit het Mujurukamp kwamen het afgelopen jaar om bij ’ongelukken’. Uit angst voor Mujuru’s macht heeft president Mugabe het laatste half jaar juist weer diens rivaal Mnangagwa tot beste vriend benoemd.

Simba Makoni is te ervaren om zonder steun het strijdperk te betreden. Mujuru heeft altijd gezegd dat hij zelf geen president hoeft te worden. Een directe lijn tussen de twee ligt voor de hand. Dan nog moet alles meezitten. Alleen als de vele ontevredenen én de oppositie voor ’de leeuw’ gaan, loopt Mugabe gevaar.