Roker kent de gevolgen, maar doet er niets mee

Rokers gaan voor het directe gewin, een sigaret. De gedragsregisseur in hun brein slaagt er onvoldoende in om de kwalijke gevolgen mee te wegen.

Verslaafden doen zichzelf dubbel tekort: vandaag voelen ze zich door drank of sigaret lichamelijk minder fris. En morgen betalen ze daaroverheen de tol met een ernstige ziekte. Dat beseffen ze, maar ze lijken verleerd om de betere perspectieven – nu een fit gevoel en morgen geen longkanker – van invloed te laten zijn op hun beslissingen.

Cognitief functioneren ze niet optimaal, constateren neurowetenschappers deze week in Nature Neuroscience. Zij illustreren met een geldspel dat rokers de beste kansen laten liggen. Niet-rokers stappen eerder over op een nieuwe, lucratieve strategie, maar rokers borduren liever voort op het oude plan en ontzeggen zich daardoor een mogelijk hogere beloning. Of een goede gezondheid.

De hersenwetenschappers vermoedden dat verslaafden op zich wel verder kijken dan hun neus lang is, maar dat ze die vergezichten niet echt toepassen. Ten bewijze lieten zij rokers en niet-rokers geld inzetten op aandelen en gaven daarbij informatie over de historische koersen.

Uiteraard lieten proefpersonen zich na elke speelronde leiden door de mee- en tegenvallers van vorige inzetten en door de marktontwikkelingen. Daarnaast kregen de spelers ook te zien bij welke aandelen en met welke fictieve, gedurfde inzetten ze meer hadden kunnen incasseren.

Niet-rokers namen die gemiste kansen mee in de volgende ronde, rokers niet. Toch was de informatie bij hen wel doorgekomen: permanente hersenscans lieten zien dat de cerebrale oren van alle deelnemers, rokers en niet-rokers, bij het vernemen van de gemiste bonussen wijd open gingen.

Maar de rokers deden er niets mee. Dat zegt wellicht iets over het ’doof zijn’ van verslaafden voor de gevolgen van hun gedrag. Er is gesuggereerd dat het verslaafde brein die informatie niet goed verwerkt, maar deze studie wijst er eerder op dat het brein dat wel doet maar zich er vervolgens niets aan gelegen laat liggen.

„Misschien kunnen verslaafde hersenen dat niet goed”, reageert Taco de Vries, hoogleraar neurowetenschappen aan de Vrije Universiteit in Amsterdam. „Blijkbaar pikken ze het leersignaal – hier dus informatie over een betere manier van inzetten – wel op, maar ze gebruiken het niet. De cognitieve vaardigheden van verslaafden lijken toch verminderd. Ze gaan vooral af op signalen die tot direct gewin leiden.”

Dat bewezen De Vries en collega’s onlangs in een studie in het vakblad Biological Psychiatry (1 februari). „Impulsieve ratjes die liever gaan voor een kleine, directe beloning dan even wachten op een grotere buit, raken eerder verslaafd aan nicotine. Ze hunkeren er meer naar, kunnen het zoeken ernaar minder controleren en vallen na onthouding eerder terug.”

„Vatbaarheid voor verslaving lijkt dus een karaktertrek. En dit nieuwe onderzoek voegt daar aan toe dat de controle bij verslaafden niet goed werkt, wat onder meer blijkt uit verminderde activiteit in hersengebieden die een rol spelen bij de besluitvorming. Dat biedt perspectief: middelen om hun hunkering te beteugelen werken maar matig. Misschien kunnen we ook proberen om hun cognitieve vaardigheden medicinaal weer wat op te krikken.”