Studie met bacterie leidt tot 24 doden

24 patiënten met een alvleesklierontsteking zijn overleden na medisch onderzoek met probiotica, een cocktail van ’goede’ bacteriën. „We zijn er kapot van”, zegt een arts.

„We zijn er kapot van”, aldus de Utrechtse hoogleraar heelkunde H. Gooszen. De arts moest gisteren tijdens een persconferentie bekend maken dat bij een wetenschappelijk onderzoek dat onder zijn verantwoordelijkheid is gehouden 24 patiënten zijn overleden als gevolg van die studie.

Pas toen ’de sleutel’ van zijn onderzoek onder 296 patiënten met een acute alvleesklierontsteking onlangs werd ’verbroken’ en precies bekend werd wie van de overledenen probiotica hadden gekregen, bleek dat er zich een nachtmerrie had voltrokken.

Gooszen: „Er viel toen een doodse stilte. Er was bij ons een groot gevoel van emotie en verslagenheid.”

Tussentijds was er door een onafhankelijke commissie nog nagegaan of er onregelmatigheden waren. Maar die waren er niet. De studie was zo opgezet dat niemand, patiënt noch arts, wist wie de probiotica, een cocktail van ’goede’ bacteriën, en wie van de patiënten een onwerkzame nep-cocktail toegediend had gekregen.

Het lot had bepaald wie het middel kreeg en wie niks, zoals dat hoort bij gedegen wetenschappelijk onderzoek. Pas na voltooiing van de studie werd de sleutel verbroken en werd bekend wie wat had gehad. En toen bleek dat de sterfte onder de groep die probiotioca had gekregen veel hoger was geweest.

Van probiotica wordt al langer beweerd dat ze mogelijk een gunstige invloed hebben bij een acute alvleesklierontsteking, een levensbedreigende aandoening. Twee kleine, buitenlandse studies wezen uit dat probiotica remmend werkt op de ontsteking.

In tal van landen wordt daarom al op bescheiden schaal probiotica toegepast bij deze patiënten.

De bedoeling van het Utrechtse onderzoek was na te gaan of de bacteriën bij een alvleesklierontsteking de kans op voortwoekering van de ontsteking zouden verkleinen.

Inmiddels is duidelijk dat de bacteriën niet hebben gewerkt bij de patiënten. „Waarom weten we nog niet. Dat zullen we moeten uitzoeken”, aldus arts-onderzoeker W. Besselink. Eerder was bij proeven op ratten aangetoond dat probiotica een gunstig effect hadden.

De Utrechtse studie leidde gisteren direct tot ongerustheid over yoghurtdrankjes zoals Yakult, die qua samenstelling lijken op de probiotica die aan patiënten werden toegediend. De Nederlandse Patiënten Consumenten Federatie wil dat de Voedsel- en Warenautoriteit nagaat of consumenten het drankje veilig kunnen innemen.

Volgens hoogleraar Gooszen kan de onderzoekers geen verwijt worden gemaakt. „Natuurlijk is er sprake van verantwoordelijkheid, dat voelen we heel sterk. Maar ik denk dat er voor schadeclaims geen grond is. Helaas is wat er nu is gebeurd, een risico van onderzoek. Hier kan niemand zich tegen wapenen. Dit is een uitzonderlijke gebeurtenis.”

Eergisteren zijn patiënten en nabestaanden van de overleden patiënten door de universiteit op de hoogte gebracht. „Het was een indrukwekkende bijeenkomst die ons diep heeft geraakt”, zegt Gooszen.

In Nederland zijn volgens het ANP in 1996 doden gevallen door een medisch wetenschappelijk onderzoek naar de beste behandelmethode bij een TIA, een ’waarschuwingsberoerte’. Zeventien patiënten stierven toen. De toenmalige minister van volksgezondheid, Els Borst nam geen maatregelen tegen de onderzoekers. De patiënten waren volgens haar voldoende geïnformeerd. Risico’s horen, aldus de minister toen, nu eenmaal bij wetenschappelijke onderzoek.