Pillenfabrikanten in de rats over onderzoek Kroes

De farmaceutische bedrijven hebben reden om ongerust te zijn over het onderzoek van eurocommissaris Kroes naar concurrentie in de sector. Er gaat veel meer geld naar promotie dan innovatie. Echt nieuwe middelen blijven uit.

Eurocommissaris Neelie Kroes wil laten nagaan of farmaceutische bedrijven concurrenten beletten goedkopere medicijnen op de markt te brengen. Ook wordt onderzocht waarom bedrijven weinig investeren in de ontwikkeling van nieuwe middelen.

De sector heeft reden ongerust te zijn over de belangstelling in Brussel. De ontwikkeling van écht vernieuwende geneesmiddelen stagneert al jaren. Fabrikanten zetten vooral in op het maken van varianten op bestaande middelen waaraan veel is te verdienen: cholesterolverlagers, bloeddrukmiddelen en maagzuurremmers. Nieuwe middelen tegen complexe aandoeningen, zoals Alzheimer, multiple sclerose en kanker blijven uit.

In een artikel in het wetenschappelijke tijdschrift Plos Medicine werd vorige week vastgesteld dat de farmaceutische industrie bijna twee keer meer investeert in de marketing van geneesmiddelen dan in onderzoek en ontwikkeling. Dat zijn andere cijfers dan die waarmee de industrie schermt. Bijna een kwart van de omzet wordt in productpromotie gestoken, aldus het artikel, ruim 13 procent gaat naar research. De gestage budgetverschuiving van innovatie naar promotie is een begrijpelijk gevolg van een gebrek aan vernieuwing: als nieuwe producten niet innovatief zijn, moet er veel zwaarder op marketing worden ingezet.

De farmaceutische markt is geen markt zoals alle andere. In de EU geldt een verbod op publieksreclame voor receptgeneesmiddelen. Een marktmechanisme als de vrije keus van consumenten is er niet in deze sector. Want: degene die het product kiest (de arts), betaalt het niet; degene die het product betaalt (de zorgverzekeraar), gebruikt het niet; degene die het product gebruikt (de patiënt), kiest het niet. In deze markt gelden andere regels.

Fabrikanten hebben er veel voor over de octrooi-bescherming op hun producten zo lang mogelijk op te rekken om fabrikanten van generieke middelen te verhinderen de markt open te breken. Drie jaar geleden kreeg fabrikant AstraZeneca van Kroes al een boete van 60 miljoen euro omdat het bedrijf systematisch overheden, waaronder de Nederlandse, had misleid. AstraZeneca wilde de lucratieve positie van de eigen maagzuurremmer Losec niet opgeven en poogde onder valse voorwendselen het octrooi te verlengen. Enkele jaren daarvoor kregen acht bedrijven een gezamenlijke boete van 855 miljoen euro wegens verboden prijsafspraken over vitamines.

In Nederland deed het bedrijf Janssen-Cilagg eind vorig jaar een poging de markt voor het antipsychoticum Risperdal te beschermen voor generieke producten van concurrenten. Het bedrijf liet de Universiteit van Tilburg uitzoeken wat patiënten zouden doen als er generieke versies van Risperdal op de markt zouden komen. Het patent op dit middel liep begin dit jaar af.

Uit het onderzoek kwam dat driekwart van de patiënten een generieke vervanger niet zou innemen. Nu zijn patiënten met psychosen en schizofrenie gemiddeld wat sneller achterdochtig, maar het onderzoek leek vooral te zijn opgezet om het eigen product te beschermen: „Het omzetten van patiënten op een generiek middel lijkt niet de beste keuze te zijn voor patiënten die zijn gestabiliseerd op het merkproduct”, aldus de fabrikant.