Strakker toezicht nodig op Europese banken

De financiële crisis dwingt de politiek tot ingrijpen. Strakker toezicht op banken is nodig, want nu draait de samenleving op voor de kosten.

Bijna twintig miljard euro is deze week in rook opgegaan bij de Europese banken UBS, BayernLB en Deutsche Bank. Meer en beter toezicht is nodig om deze problemen in de toekomst te voorkomen – maar hoe en door wie? Over die vraag buigen de Europese ministers van financiën zich vandaag en morgen in het Sloveense plaatsje Brdo.

Ongeveer tachtig toezichthouders bemoeien zich op dit moment in Europa met de financiële sector. Ieder land heeft zijn eigen controleurs: Voor de beurzen, voor de banken, voor de verzekeraars, en soms speelt ook de overheid een rol. In Nederland zijn de AFM, de Nederlandsche Bank en het ministerie van financiën de belangrijkste spelers.

Maar de grote financiële bedrijven, zoals UBS, hebben geen boodschap aan landsgrenzen. Wat gebeurt er als zo’n bedrijf echt in de problemen komt en bankroet dreigt te gaan? In het geval van UBS mag de Zwitserse toezichthouder op de bankensector de rommel opruimen. Maar die krijgt nu al kritiek en de vraag is of zij toegerust is om een grote crisis het hoofd te bieden. De Britse toezichthouder FSA kon de dreigende ondergang van Northern Rock, niet eens zo’n grote bank, ook niet aan. De Bank of England moest te hulp schieten.

De oplossing lijkt eenvoudig: één Europese toezichthouder die het overzicht houdt. Maar zo ver wil bijna niemand gaan, uit politieke overwegingen en ook omdat veel kleine banken geen Europees toezicht nodig hebben.

Voor de groep van enkele tientallen grootbanken die grensoverschrijdend werken, is een Europese aanpak hard nodig. Europarlementariër Ieke van den Burg ziet wel iets in een speciaal college van toezichthouders uit verschillende landen, dat de ’Champions League’ controleert. Dat zei Van den Burg eerder deze week, na overleg met eurocommissaris Charlie McCreevy (interne markt).

McCreevy is niet klaar voor een uniform Europees toezicht. Hij gelooft in meer samenwerking tussen de verschillende toezichthouders, zoals ook de Nederlandsche Bank en haar Belgische zuster dat doen als het om Fortis gaat. Die samenwerking moet wel meer structuur krijgen, want nu gebeurt alles op basis van vrijwilligheid. En dat is een wankele basis als het echt misgaat met een grote bank.

Ook de ministers van financiën werken aan een oplossing die deze kant opgaat: meer samenwerking en een duidelijkere rolverdeling. McCreevy sluit ingrijpen door Brussel ondertussen niet uit: „De eerste verantwoordelijkheid ligt bij de financiële sector, maar de Europese Commissie staat klaar om op te treden.”

Natuurlijk is voorkomen beter dan genezen. Dus moet vooral de informatievoorziening tussen de Europese toezichthouders verbeteren, aldus McCreevy. Ze moeten een waarschuwingssysteem opzetten, dat voortaan tijdig alarm slaat bij dreigend gevaar in de markt. Dan kan wellicht worden ingegrepen voor het te laat is.

Nu vangen centrale banken de verliezen van een commerciële bedrijven op, om erger te voorkomen. Dat heeft de Amerikaanse Fed al gedaan bij zakenbank BearStearns, en de Bank of England bij Northern Rock. Zo wordt risicovol gedrag door de banken beloond en draait de samenleving op voor de schade, aldus de Duitse christen-democratische europarlementariër Kurt Joachim Lauk: „Ze privatiseren de winsten en laten de verliezen gewoon nationaliseren.”