Longkanker door vuile lucht? Sigaret blijft toch kwalijker

Bij de tabaksindustrie zit de stemming er vermoedelijk goed in. Afgelopen weekeinde meldde Het Parool dat het aantal niet-rokers met longkanker flink stijgt. Niet de sigaret, maar luchtvervuiling zou hier de oorzaak van zijn.

Consumenten die op 1 januari net de tabak in de ban hadden gedaan, komen nu wellicht in de verleiding om de draad weer op te pakken, onder het motto: ’Als we toch longkanker krijgen door het milieu, kunnen we net zo goed weer gaan roken.’

Maar dat is absoluut niet de bedoeling, reageert de deskundige bij wie het nieuws vandaan kwam: Nico van Zandwijk, longarts in het Nederlands Kanker Instituut-Antoni van Leeuwenhoek Ziekenhuis in Amsterdam. „Veruit de meeste gevallen van longkanker worden nog steeds veroorzaakt door roken. En het heeft altijd zin om te stoppen, ook op latere leeftijd.”

Hoe moeten we het nieuws dán interpreteren?

Concreet ziet Van Zandwijk een verschuiving in twee typen longkanker waarmee patiënten zich aandienen. Ten eerste is er het ’plaveiselcelcarcinoom’, dat direct door roken wordt veroorzaakt. Dit type komt steeds minder voor, simpelweg omdat er minder mensen roken. Het tweede type heet ’adenocarcinoom’. Deze vorm, die rokers en niet-rokers treft, is juist in opkomst. In de Verenigde Staten heeft deze vorm het plaveiselcelcarci-noom al van de eerste plaats verdreven, en bij ons gaat het wellicht dezelfde kant op.

De longarts vermoedt dat de opmars van dit tweede type longkanker zich vooral voordoet bij niet-rokers, bij wie de ziekte overigens beter behandelbaar is dan bij rokers. Maar harde cijfers heeft de deskundige niet. In het verleden is namelijk niet goed geregistreerd welke patiënten rookten. Sinds een jaar of vijf gebeurt dat wel, maar het duurt nog vele jaren voordat die gegevens bruikbaar zijn voor een statistische analyse.

In feite gaat het vooral om de ’persoonlijke indruk’ van Van Zandwijk. En hoe zit het met de verklaring die hij aanvoert voor het tweede type longkanker: luchtvervuiling?

Die is discutabel, vindt Paul Fischer, RIVM-deskundige op het gebied van luchtverontreiniging en gezondheid. Sinds de jaren tachtig van de vorige eeuw is de Nederlandse lucht steeds schoner geworden, meldt hij, dus je zou nu geen toename verwachten van ziektes die aan vuile lucht gerelateerd zijn. Bovendien is het verband tussen luchtvervuiling en longkanker tientallen keren zo zwak als dat tussen roken en longkanker. Het lijkt, kortom, onwaarschijnlijk dat luchtvervuiling ineens een hoop extra longtumoren kan veroorzaken.

Toch is Van Zandwijk niet de enige die met de beschuldigende vinger naar de lucht wijst. Amerikaanse artsen kwamen vorig jaar in het vakblad Chest met dezelfde speculatie. Zij zien het tweede type longkanker sterk opkomen na 1950, met een piek in 1999. Daarna zakt de epidemie in. Vanwege dit verloop denken de Amerikanen aan een vervuilende stof die tussen 1940 en 1980 aanwezig was, en die zo’n twintig jaar na de blootstelling tot tumoren leidt.

Waarschijnlijk gaat het dus om een vrij korte epidemie waarvan de bron al is verdwenen. Geen reden voor fatalisme, lijkt ons. En al helemaal niet voor een terugkeer naar de sigaret.