Kibaki heeft, met of zonder fraude, de democratie geschaad

Afrika is geen baken van democratie. De Amerikaanse organisatie Freedom House oordeelde dit jaar in een rapport dat in minder dan een kwart van de landen beneden de Sahara voldoende bestuurlijke transparantie, burgerlijke vrijheid en politieke vrijheid aanwezig was. Voor de wereld als geheel is dat bijna de helft.

Van de grotere Afrikaanse landen kreeg alleen Zuid-Afrika het predicaat ’vrij’. Desondanks leek de opmerkelijke verbetering van de situatie in probleemlanden als Congo en Liberia een trend te zetten.

Kenia balanceerde in dat rapport nog op de rand van ’vrij’ en ’gedeeltelijk vrij’. Na het vertrek van Daniel arap Moi als president in 2002 werd substantiële vooruitgang geboekt, maar na 2004 bleef het land steken. Vooral de voortdurende corruptie en de inbreuken op persvrijheid verhinderden een volledige opname in het selecte clubje democratieën in midden en zuidelijk Afrika.

De kwetsbaarheid van de Keniaanse democratie is afgelopen dagen gebleken. Het kan natuurlijk in theorie zo zijn dat de Kenianen de partij van zittend president Mwai Kibaki slechts een zevende van de parlementszetels gaven, en er toch in meerderheid voor kozen Kibaki aan te houden als staatshoofd. Maar hij heeft op zijn minst de schijn tegen. Buitenlandse waarnemers kregen geen toegang tot alle stembureaus, het tellen van de stemmen duurde plotseling dagen langer dan verwacht, en als klap op de vuurpijl kregen televisiezenders plotseling de opdracht berichtgeving over de verkiezingsuitslag volledig te staken. Kibaki werd in allerijl beëdigd, als een dief in de nacht. Direct daarna braken ernstige rellen uit.

Het is onbegrijpelijk dat de Verenigde Staten onmiddellijk Kibaki hebben gefeliciteerd met zijn herbenoeming. Veel beter was het geweest om, net als de Europese Unie, eerst opheldering te eisen over de onregelmatigheden.

Dat is meer dan het vasthouden aan enkele basale normen. In een etnisch verdeeld land als Kenia is frustratie over politieke diefstal explosief materiaal. En die hoek van het continent kan zich niet nóg een staat veroorloven die aan interne strijd ten onder gaat. De buurlanden Soedan en Somalië bieden wat dat aangaat al voldoende zorgen, net als de voortdurende spanning tussen buurland Ethiopië en Eritrea.

Bovendien biedt dit Keniaanse voorbeeld inspiratie voor andere Afrikaanse leiders die koste wat kost aan de macht willen blijven. Niets is zo funest voor democratische ontwikkeling, als de indruk dat politieke fraude internationaal ongestraft kan blijven.