Europa en VS tegenover elkaar

Paniek op de financiële markten van de afgelopen dagen drukt zwaar op de schouders van centrale banken en overheden. Duidelijk is dat Amerika en Europa voor een totaal verschillende aanpak kiezen.

Maandag zou hij spreken na de bijeenkomst van ministers van financiën in Brussel, maar het bleef stil. Ook dinsdag, na de historische renteverlaging door het Amerikaanse stelsel van centrale banken, onthield ECB-president Jean-Claude Trichet zich van commentaar. Gisteren kwam hij met een verklaring in het Europees parlement: de Europese Centrale Bank doet voorlopig even helemaal niks.

De ECB wil zich consistent, en zeker niet bang, tonen. Natuurlijk, de groeivertraging (of recessie?) die in de VS nadert, zal ook Europa bereiken. Maar voordat uit cijfers blijkt dat de economie in Europa hapert, en voordat de inflatiedruk wat is geminderd, hoeven de eurolanden niet op renteverlagingen te rekenen.

Wat een contrast met de VS. Het duo Bernanke-Bush trekt gezamenlijk op om de economische storm te keren. Bush zal proberen met onpolitieke snelheid een economisch stimuleringspakket van 100 miljard euro door het Congres te loodsen, zodat het effect dit jaar nog merkbaar zal zijn. Bernanke gaat met een kapmes de rente te lijf; na de 0,75 procentpunt verlaging dinsdag rekenen de financiële markten voor volgende week alweer op nog een ’halfje’ eraf. Dan komt de Fed bijeen voor zijn maandelijkse rentevergadering.

Het contrast wordt nog sterker geïllustreerd door de Europese ministers van financiën. Met opvallende eensgezindheid concluderen zij dat er van een recessie in Europa geen sprake is. De economische groei zal ’niet ver afliggen’ van de voorspelling van 2,4 procent die de ministers in november deden, stelde de Luxemburgse voorzitter Jean-Claude Juncker vast. De economische situatie in de VS is nu eenmaal niet hetzelfde als in Europa.

Andere deelnemers aan de vergadering drukten het wat directer uit. Europees commissaris van monetaire zaken Joaquín Almunia sprak over ’een recessie in de VS, omdat zich in de Amerikaanse economie jarenlang grote onevenwichtigheden hebben opgebouwd’. „De Verenigde Staten zijn nooit ons grote voorbeeld geweest wat betreft het begrotingsbeleid”, zei minister Wouter Bos.

De contraire reacties op de beursmalaise laat zien dat Europa en de VS lijnrecht tegenover elkaar staan. Waar Europa kiest voor behoud van koopkracht door een lage inflatie, denken de VS zich uit de ellende te kunnen consumeren door een lage rente. Europese ministers praten over automatische stabilisatoren in de begroting, de Amerikaanse overheid leent actief geld om ook zo de consumptie aan te jagen. De kritiek op het Amerikaanse leenbeleid klinkt hard door in de uitspraken van de Europese ministers en commissarissen.

Gisteren werd bekend dat de afgelopen week het hoogste aantal aanvragen voor nieuwe hypotheken is gedaan in de VS sinds begin 2004. De lagere rente begint daar dus al door te werken. Op korte termijn helpen de renteverlagingen van Bernanke en, mits goed getimed, ook het stimulatiepakket van Bush, de Amerikaanse economie vooruit. Op lange termijn komen de VS er alleen maar dieper mee in de problemen.

Bernanke zou er goed aan doen te kijken naar de kritiek die zijn voorganger Greenspan nu ten deel valt. De jarenlange lage rente onder zijn bewind vormde de kiem van de huidige kredietcrisis. De renteverlagingen van Bernanke moeten de consumenten weer verleiden meer te lenen en consumeren. Daarmee treedt Bernanke in de voetsporen van Greenspan en kan hij uiteindelijk dezelfde problemen verwachten.