VVD-leider wil af van Zalmnorm

Volgens VVD-fractievoorzitter Rutte steekt het kabinet de kop in het zand bij de economische problemen die ook op Nederland afkomen. In zijn pleidooi hanteert hij wel een forse dosis opportunisme.

De economische groei zou dit jaar volgens president Wellink van de Nederlandsche Bank wel eens onder 2 procent kunnen uitkomen. Ook Nederland zal volgens hem de gevolgen van de Amerikaanse kredietcrisis ervaren.

Dat het klimaat rond de Nederlandse economie verandert, is duidelijk. Het huidige tempo van economische groei is bijna niet vol te houden. Door onder meer de toenemende spanningen op de arbeidsmarkt en de – door hogere grondstoffenprijzen veroorzaakte – groei van de inflatie. Beide zorgen bovendien voor een sterk opwaartse druk op de lonen. En dat alles gecombineerd moet wel tot enige afkoeling van de economie leiden.

Dergelijke omstandigheden zouden vóór 1994 de Haagse politiek in rep en roer gebracht hebben. Vóór het aantreden van Gerrit Zalm als minister van financiën was het immers gewoonte om voor de schatkist van de rijksoverheid uit te gaan van een bepaald groeitempo van de economie. Werd dat percentage niet gehaald, dan volgde er een bezuinigingsronde met alle politieke onrust van dien. Begrotingsbeleid was beleid van dag tot dag.

Zou een dergelijk beleid ook door het vierde kabinet-Balkenende gevolgd worden, dan zou ook nu een bezuinigingsronde voor de deur staan. Het kabinet rekent immers op een economische groei in deze kabinetsperiode van 2 procent per jaar en heeft zich tegelijkertijd tot doel gesteld in 2011 een begrotingsoverschot te realiseren van 1,1 procent. Elk jaar dat de groei met andere woorden onder 2 procent blijft, levert zo een gat op in de begroting.

Met het trendmatige begrotingsbeleid maakt Gerrit Zalm hiermee tijdens Paars I korte metten. Ministeries kregen een budget voor vier jaar en werden verplicht zelf de tegenvallers op te vangen. De economische groei werd bewust zeer laag geschat en pas vanaf een dreigend begrotingstekort van 2,5 procent dienden er extra maatregelen te komen.

De opvolger van Zalm, Wouter Bos, heeft dit beleid grosso modo overgenomen. Wat betreft het punt waarop ingegrepen diende te worden (de signaalwaarde in Haags politiek jargon), is hij iets strenger (al bij een dreigend tekort van 2 in plaats van 2,5 procent), en wat de veronderstelde groei betreft was hij iets minder streng (2 procent in plaats van 1,75 procent).

VVD-leider Mark Rutte wil nu van het door zijn partijgenoot ingezette beleid afwijken. Hij riep het kabinet op om met topeconomen en mensen in het bedrijfsleven te bekijken wat een mogelijk overwaaien van de Amerikaanse crisis dient te betekenen voor het Nederlandse begrotingsbeleid. Gerrit Zalm moet, die oproep horende, zich minstens verwonderd achter de oren gekrabd hebben. Eerst werd Bos nog verweten de erfenis van Zalm te verkwanselen toen hij de Zalmnorm op kleine punten aanpaste, nu roept Rutte het kabinet op de Zalmnorm juist van nul en generlei waarde te verklaren.

De VVD probeert een punt te maken van de negatieve gevolgen die de lastenverhogingen dit jaar zouden hebben op de economie. Rutte wil dat het kabinet ze terugdraait. Dat is vanuit liberaal gezichtspunt een logisch pleidooi. Dat hij tegelijkertijd de erfenis van Zalm in de prullenbak wil gooien, zou de oude onrust rond de overheidsfinanciën terugbrengen. Dat levert altijd een mooi feestje voor de oppositie op, maar of de rijksbegroting ermee gediend is, is de vraag.