Hoe een bevestiging een openbaring werd

,,Ik wil dolgraag optreden voor de Generaal dus verbijt ik mijn pijn", zei het meisje in turnpak. En: ,,Mijn borst en mijn hart beefden. Mijn hele lichaam trilde. Ik was zo bang dat ik helemaal niet meer kon bewegen. Maar toen ik bedacht dat ik voor de Generaal zou staan was het alsof de Generaal me aankeek. En alsof hij zei: niet huilen, doe gewoon je best. Mijn hart veerde op en ik begon te glimlachen.”

Welkom in Noord-Korea, het meest gesloten land ter wereld. Noord-Korea, heilstaat van Grote Leiders, synchroon marcherende soldaten en lege pleinen met strenge gebouwen. Maar ook: land van concentratiekampen, één kommetje rijst per dag, onderdrukking en isolement. Noord-Korea, onderdeel van de As van het Kwaad.

Nooit komen er onafhankelijke beelden uit het laatste zuivere communistische bolwerk op aarde naar buiten. Wat ons hooguit bereikt zijn zaken waarvan het regime wil dat ze ons bereiken. En zelfs daarmee zijn ze karig.

Laat staan dat het toelaten van Westerse filmploegen een optie voor de socialistische onderdrukkers is. VPRO’s Import (woensdag, Nederland 2) was daarom iets om naar uit te kijken.

Voor het maken van de film ‘A State of Mind’ kreeg een BBC-ploeg voor het eerst toestemming om ‘mee te draaien’ met de staatstelevisie van Noord-Korea. Ik noem het maar meedraaien want hoewel de regie formeel in handen was van de Brit Daniel Gordon, was die in werkelijkheid natuurlijk in de greep van De Grote Leider, Kim Jong ll. Toch beweerden de Engelsen ‘alle medewerking van de autoriteiten’ te hebben gehad. Daar vertrouw je als kijker niet op omdat je niks vertrouwt wat uit die hoek komt. Het is de schaarsheid van het gebodene die zorgt dat je veel voor lief neemt. De kijker is wat dat betreft even zelf Noord-Koreaan.

In ‘A State of Mind’ filmde Gordon de voorbereiding van twee meisjes op de Massaspelen. Dat is ‘s werelds grootste turn- en dansspektakel, dat de ‘eenheid van het volk’ moet uitdragen. Aan de Massaspelen doen 100.000 Noord-Koreanen mee. Meisjes, jongens, mannen en vrouwen.

Meedoen wordt gezien als een eer en de show zit choreografisch fantastisch in elkaar. Nog nooit zag ik zoveel armen en benen precies gelijk heen en weer gaan. Die kleuren ook en dat stadion. Indrukwekkend.

Maar wat de meeste verbazing (het was misschien zelfs wel bewondering) opriep, was de beleving. Het verheugen op De Grote Dag. Het zag er oprecht uit.

De As van het Kwaad lijkt zo volmaakt over het land te zijn verstrooid, dat je even gaat geloven dat die meisjes, hun vader, hun moeder, de gidsen, de soldaten, dat die het wérkelijk reuze naar hun zin hebben. Eventjes maar, want je weet: het is propaganda. Dit kennen we maar al te goed.

Toen de stroom uitviel, zei het getroffen gezin in koor: ,,Ellendige Amerikanen. Het is allemaal hun schuld.”

Maar ook een bevestiging kan een openbaring zijn. Hoe is het mogelijk dat dit nog steeds bestaat? Is er dan nergens verzet? Waar blijft de redding? Dat was de verbazing over het onrecht. Maar ik proefde ook een schuldgevoel. Omdat ik blij was dat de film het mysterieuze van ‘the secret state’ levend hield.