Het gevaar van Fed als financier

Nu banken in de VS nauwelijks nog geld uitlenen neemt de Fed de financiering van bedrijven over. Dat kan op termijn tot problemen leiden.

General Motors, ’s werelds grootste autofabrikant, maakte gisteren bekend dat de verkoop in het derde kwartaal met ruim 11 procent is afgenomen. GM dreigt na 77 jaar ingehaald te worden door de Japanse rivaal Toyota, dat ondanks het slechte economische klimaat met zijn hybride auto’s prima blijft presteren.

Kredietbeoordelaars hebben GM inmiddels het predicaat junk meegegeven – schuldeisers van het bedrijf moeten er sterk rekening mee houden dat er faillissement optreedt en zij hun geld niet meer terugkrijgen. Dat is ook niet zo verwonderlijk, wanneer je bedenkt dat GM de afgelopen drie jaar ruim 50 miljard dollar verlies leed. Het management sloeg de plank volledig mis door benzine-slurpende terreinwagens te blijven produceren, terwijl concurrenten vernieuwden en met hybride auto’s de tijdgeest en behoefte bij consumenten beter inschatten.

Toch zal GM waarschijnlijk niet binnen afzienbare tijd failliet gaan. De Fed, het stelsel van centrale banken van de VS, zette dinsdag een nieuw programma ter ondersteuning van het bedrijfsleven in werking. Zij koopt nu de kortlopende schulden die bedrijven uitgeven op, omdat banken daar vanwege de financiële crisis niet meer toe in staat zijn. Bedrijven geven deze schulden doorgaans uit om werkkapitaal binnen te halen.

De maatregel van de Fed had onmiddellijk effect. Amerikaanse bedrijven gaven dinsdag ruim 67 miljard dollar aan kortlopende schulden uit, waarvan de Fed 60 miljard voor zijn rekening nam. De beurs in New York schoot met een ongekende 11 procent omhoog. Maar het doel van de Fed, private investeerders teruglokken naar de markt voor bedrijfsschuld, werd nog niet bereikt. In eerdere weken kochten zij voor gemiddeld 7 miljard aan bedrijfsschuld – evenveel als dinsdag.

Vanuit economisch oogpunt is de maatregel van de Fed heel goed te verdedigen. Als het banksysteem niet functioneert, kunnen gezonde bedrijven ten onder gaan aan een gebrek aan kortlopend krediet. Tegelijkertijd zorgt de Fed er met zijn leningen voor dat ongezonde bedrijven beloond worden voor mismanagement. De vraag is of en wanneer de Fed kan ophouden met geld verstrekken aan bedrijven als GM, omdat zij dan in principe richting faillissement gaan. Eerder werd door het Congres al 25 miljard dollar geleend aan Ford, Chrysler en GM en de politieke druk om banen te behouden beklijft in Washington.

De Fed heeft in principe als voorwaarde gesteld dat bedrijven kredietwaardig moeten zijn. Dat is GM zelf niet, maar via een dochteronderneming kan toch worden deelgenomen aan het programma. Een andere dochter, GMAC, heeft gevraagd bank te mogen worden, zodat zij kunnen deelnemen aan het programma dat banken van nieuw kapitaal voorziet en slechte leningen opkoopt. GMAC werd in het afgelopen decennium groot met het verkopen van rommelhypotheken en leningen aan consumenten voor auto’s van GM. Moet de Amerikaanse overheid dit soort bedrijven redden?

Het gevaar van de maatregel van de Fed is dat het noodzakelijke aanpassingen in de economie met kredietverlening tegenhoudt. Daarvan zijn voorbeelden genoeg te vinden in de geschiedenis, in Nederland bijvoorbeeld met de scheepvaartindustrie die uitmondde in de RSV-enquête.

Steun geven aan bedrijven in moeilijke tijden is altijd populair en kan dus op bijval rekenen. Hoe de steun aan falende bedrijven weer kan worden stopgezet is een vraag die de Fed zich nog niet heeft gesteld.