Welke koers varen de VS over de grens?

De kredietcrisis domineert de Amerikaanse presidentscampagne, waardoor andere thema’s op de achtergrond dreigen te raken. Zoals het buitenlands beleid dat de kandidaten voorstaan.

De nieuwe Amerikaanse president zal aan de slag moeten onder zware omstandigheden: niet alleen is er een diepe financiële crisis, maar twee onvoltooide oorlogen zieken nog door en de Verenigde Staten kampen met een groot verlies aan morele en politieke status in de wereld. De partijachtergrond van de Democraat Barack Obama en de Republikein John McCain geeft een indicatie van welk buitenlandse beleid ze voorstaan. Maar het ligt subtieler.

De Democratische traditie waar Barack Obama uit voortkomt is eerder conflictmijdend, dan conflictzoekend. Hoewel meerdere Democratische presidenten het gezag hadden in oorlogsperiodes (Wilson in de Eerste Wereldoorlog, Franklin D. Roosevelt in de Tweede Wereldoorlog, Truman in Korea, en Clinton in ex-Joegoslavië), wachtten allen tot een vrij laat moment voordat ze intervenieerden. Bovendien hechtten ze sterk aan coalities, zeker met Europa, en het verkrijgen van legitimiteit via internationale organisaties. Na de oorlogshandelingen probeerden ze die organisaties te versterken – met een dominante rol voor de VS, dat wel.

In dat licht is het niet verrassend dat Obama tegen de oorlog in Irak was, en ook tegen het besluit van begin vorig jaar om extra Amerikaanse troepen te sturen. Hij hekelt met name het feit dat de VS in dat conflict weinig steun zochten in Europa. Maar binnen de Democraten zijn ook veel voorstanders van een assertievere Amerikaanse politiek, wat voor interne verdeeldheid zorgde over de Irak-oorlog en over de ’oorlog tegen terrorisme’ van George Bush. Obama lijkt zich daar rekenschap van te geven, door krachtig te pleiten voor een intensievere strijd in Afghanistan. Ook eist hij van Europese bondgenoten explicietere steun, zowel politiek als materieel.

In de Republikeinse traditie speelde vooral na de Eerste Wereldoorlog een isolationistische stroming een hoofdrol. Die uit zich nog steeds geregeld in een weerzin tegen internationale verdragen en internationale organisaties. Maar tegelijkertijd hebben veel Republikeinen een sterke morele overtuiging dat de VS hun model moeten opleggen aan de wereld. Ze moeten democratie brengen naar het Midden-Oosten bijvoorbeeld, of een gevecht voeren tegen ’het kwaad’ – variërend van communisme tot islamitisch terrorisme. De huidige president Bush overbrugt beide stromingen.

Maar het ligt nog wat gecompliceerder. Belangrijke Republikeinse presidenten bleken op cruciale momenten superrealisten – Nixon bijvoorbeeld door banden aan te knopen met het communistische China. John McCain is net zo’n afwijkende Republikein. Weliswaar definieert hij geregeld conflicten in morele termen en wil hij het kwaad – zoals hij dat ook persoonlijk heeft ervaren in Vietnam – met kracht bestrijden. Maar hij is meer dan Bush geneigd om coalities te zoeken in binnen- en buitenland. En hij is bijvoorbeeld overtuigd van de noodzaak van internationaal klimaatbeleid.

Ideologische wortels zeggen dan ook niet alles, analyseerde The New York Times vorige week. Beide kandidaten nemen in concrete kwesties soms atypische standpunten in. Zo is het McCain die weinig voelt voor Amerikaanse interventies in Pakistan omdat hij vindt dat Islamabad zelf zijn radicalen moet aanpakken, terwijl Obama daar juist wél voor is en dus het huidige beleid van de Republikein Bush lijkt te steunen. En zo wil McCain best overwegen of Iran uiteindelijk zijn eigen uranium mag verrijken, terwijl Obama daar absoluut op tegen is – maar wel eerder verklaarde zonder voorwaarden vooraf met de Iraanse leiders om de tafel te willen zitten (later afgezwakt tot na ’goede voorbereiding’).

De harde werkelijkheid na de beëdiging zal bovendien anders zijn dan verwacht, zoals de huidige president Bush ervoer op 11 september 2001. Te beoordelen naar hun standpunten tot nu toe lijken beide kandidaten op een pragmatische manier te kunnen reageren. Alleen lijkt Obama uiteindelijk verder te zullen gaan in het zoeken naar internationale consensus dan McCain. En hij zal, indachtig de Democratische traditie, uiteindelijk terughoudender zijn bij het inzetten van Amerikaanse militaire macht om belangen van de VS te bevorderen.