Kritiek op ’propagandist’ van antidepressiva

Drie wetenschappers vallen over een column waarin een hoogleraar kritiek uit op de media. Bron van conflict: het nut van antidepressiva.

Het was een heftige column die René Kahn, hoogleraar psychiatrie in Utrecht, schreef in het artsenblad Medisch Contact. Kahn betichtte in mei de Nederlandse journalistiek van opruiing en sensatieberichtgeving over een wetenschappelijke studie waarin werd aangetoond dat antidepressiva eigenlijk nauwelijks beter helpen dan neppillen.

Alleen bij ernstige depressies leveren pillen een voordeel op, had het wetenschappelijke blad Plos Medicine eerder dit jaar geschreven. De publicatie leidde tot koppen als ’Depressiepil in een dip’ (NRC) en ’Meeste patiënten hebben geen baat bij Prozac en Seroxat’ (Trouw).

Oud nieuws, psychiaters wisten dit allang, schreef Kahn in het artsenblad. „Maar menige ’kwaliteitskrant’ schreef er ophitsende artikelen over, voorzien van weinig genuanceerde koppen.” Kahn vond het schokkend dat kranten ’over de ruggen van mensen met een ernstige, in sommige gevallen dodelijke, psychische ziekte’ sensatie bedreven. Waarschijnlijk zal de berichtgeving leiden tot het voortijdig staken van het gebruik van antidepressiva bij mensen met een ernstige depressie, voorspelde de hoogleraar, die achteraf toegeeft dat dit in zijn eigen praktijk niet het geval is geweest.

Kahn vroeg zich in zijn column af of het voorschrijven van pillen aan psychiatrische patiënten soms een misdaad is. „Alsof psychotherapie geen placebo-effect heeft en alsof dat goedkoop is. En ook psychotherapie heeft bijwerkingen.”

De psychiater trok een vergelijking met de cholesterolverlagers, bloeddrukmiddelen en maagzuurremmers, die op grote schaal worden voorgeschreven aan patiënten die mogelijk ook ’eerst zelf iets zouden kunnen doen’, zoals afvallen.

In Medisch Contact van deze week krijgt Kahn repliek van drie wetenschappers. Trudy Dehue, hoogleraar wetenschapsgeschiedenis van de psychologie in Groningen, vraagt zich af hoe Kahn zijn standpunt dat de media louter uit zijn op sensatie, rijmt met het feit dat hij er zelf vaak in aan het woord komt. Ook zegt ze dat hij antidepressiva regelmatig ’publiekelijk aanprijst voor alle vormen van depressiviteit’.

Dehue publiceerde afgelopen maand het boek ’De Depressie-epidemie’, waarin zij kritiek uit op de biologische psychiatrie, die te snel naar pillen zou grijpen bij behandeling van depressiviteit. Kahn behoort volgens Dehue tot die groep psychiaters.

Uit de column van Kahn blijkt, aldus Dehue, dat psychiaters decennialang antidepressiva hebben voorgeschreven in het volle besef dat het effect van die middelen nihil is: nauwelijks beter dan bij toediening van een placebo, een neppil. „De biologische psychiaters hebben ons dus al die tijd willens en wetens voor de gek gehouden.”

Ook arts-epidemioloog Dick Bijl, hoofdredacteur van het Geneesmiddelenbulletin, reageert in het artsenblad op de column: „In plaats van wetenschappelijke onjuistheden te poneren had Kahn beter de hand in eigen boezem kunnen steken”, schrijft Bijl. Een derde briefschrijver, neuropsycholoog Willem van den Burg van de Rijksuniversiteit Groningen, beticht Kahn van ’verdraaiende retoriek van een onvermoeibaar propagandist van antidepressiva’.