Waarom is thuisbevallen zo slecht?

Twee filosofen, Sebastien Valkenberg en Ger Groot, schrijven op deze plaats om beurten een polemische column. Reageer op www.trouw.nl/meer.

Het onbehagen van de vrouw is dezer dagen vooral het onbehagen van de zwangere vrouw. Zorgen over embryoselectie koppelen zich aan de vraag hoe de bevalling moet plaatsvinden als het eenmaal zover is. De eerste discussie wordt vervuild door de misvatting dat daarbij alleen het risico van borstkanker in het geding zou zijn. De tweede door de gedachte dat een huislijk kraambed beter zou zijn omdat het zoveel natuurlijker is.

Daarmee dringt zich rond de bevalling al de eerste dubbelzinnigheid op. Want de natuurlijkheid die bij de één een pro is, is bij de ander een contra. ’Natuurlijk’ kun je embryoselectie nu eenmaal moeilijk noemen. Als dat op zich een argument zou zijn, dan laat het zich wel heel makkelijk plooien in tegengestelde richtingen. En des te gemakkelijker gaat dat wanneer beide omarmd worden onder de noemer van dezelfde strijd. Embryoselectie en thuisbevallen zijn goed voor vrouwen, zo heet het dan. En natuurlijk worden ze tegengewerkt door mannen, die hun macht niet kwijt willen.

Daar sluipt dan de tweede vervuiling binnen, die ernstiger is dan de eerste. Ze deelt het veld op in keurig overzichtelijke kampen, waartussen de scheidslijnen al jaren bekend zijn. Zo werd de embryokwestie in een handomdraai omgetoverd in een klassieke vrouwenstrijd. Geen woord meer over het feit dat darmkanker (want daar gaat deze selectie ook over) ook mannen treft – laat staan al over die andere kankers die zich binnenkort even goed laten prognosticeren.

Exclusiever vrouwenlief en -leed is er wel bij de bevalling, en wie zou ertegen zijn dat die voor de jonge moeder zo aangenaam mogelijk verloopt? Toch heeft ook daaromheen zich tientallen jaren een ideologische veldslag afgespeeld. Ziekenhuisbevallingen waren uit den boze, omdat ze het wonder van de geboorte perverteerden tot een klinische (uiteraard mannelijk gedomineerde) gebeurtenis.

Nu was dat laatste niet helemaal onjuist. Terwijl gynaecologen (zij het in afnemende mate) veelal mannen zijn, zijn vroedvrouwen inderdaad bijna altijd vroedvrouwen. Ook daar lag de vrouwenstrijd dus op de loer. Niet tussen de toekomstige moeder en haar man, maar tussen de twee personen die haar van medische bijstand moesten voorzien. Vond de bevalling in het ziekenhuis plaats, dan gaf de vroedvrouw flink wat van haar zeggenschap prijs.

In die strijd speelde de mythe van de thuisbevalling een strategische rol. Tot er ontnuchterende statistieken kwamen. De kindersterfte was in Nederland abnormaal hoog en onlangs bleek dat barende vrouwen over hun bevalling ook buitengemiddeld ontevreden waren. Daar waren veel oorzaken en evenveel redenen voor, maar het ontbreken van de pijnstillende ruggeprik nam een opvallende plaats in.

En opnieuw draaide de ideologisering in zichzelf vast. Want ’natuurlijk’ was uiteraard ook de ruggeprik niet – temeer niet omdat die alleen in het ziekenhuis kon worden toegediend. Vrouwenbelangen stonden zo tegenover vrouwenbelangen, al werden ze steevast naar voren gebracht met de militante verongelijktheid die weet dat achter de gulp de ware vijand zit.

Intussen lijkt de wal het schip te hebben gekeerd. Ook in Nederland wordt de ziekenhuisbevalling normaal en – zij het met fikse vertraging – zelfs moreel acceptabel. De demografie noopt ertoe. Steeds vaker baren vrouwen op hogere leeftijd, met een exponentiële groei van probleembevallingen als gevolg. Tegen de barens-ellende van een helletocht per taxi of helikopter naar het hospitaal legt de macramé-romantiek van de thuisbevalling het snel af.

Zo eindigt een ideologische discussie die onder haar venijnigheid nogal ordinaire belangen van geld, macht en beroepsstatus verborg. Mooie woorden en gesloten rangen leiden nu eenmaal vanzelf tot de verkettering waarin het andere kamp te verdacht is om nog gehoord te hoeven worden. Het grootste slachtoffer is intussen de luciditeit en het onderscheidingsvermogen waaraan het in het embryodebat van de afgelopen week opnieuw zo schromelijk ontbrak.