Vier op de tien hebben soms angstgedachte

Bijna de helft van de psychisch gezonde mensen heeft soms een waangedachte. Zelfs in een gesimuleerde situatie voelen ze zich nog door iemand begluurd of achtervolgd.

Vier op de tien mensen zonder dwangmatige, paranoïde gedachten krijgen het toch regelmatig geestelijk benauwd. Als iemand hen nadrukkelijk aankijkt of een ogenschijnlijk dreigende houding aanneemt, dringt zich onvermijdelijk een illusionaire angstgedachte op. Onderzoekers concluderen dat uit proeven met een computeranimatie, waarover ze publiceren in het blad British Journal of Psychiatry van 4 april.

Dat de paranoia incidenteel ook in gezonde bovenkamers rondwaart, wisten we. Een sporadische geestesdwaling is niemand vreemd. Maar hoe vaak gebeurt dat? Je kunt het mensen weliswaar vragen, maar je weet dan niet of zij allemaal om dezelfde redenen waanideeën krijgen. En of mensen zich soms niet terecht achtervolgd of bedreigd voelen.

De Britse psychiaters losten dat op door proefpersonen onder exact gelijke omstandigheden op pad te sturen, in een virtuele Londense ondergrondse. Honderd mannen en vrouwen maakten een schijnreisje van vier minuten tussen twee metrostations, in een namaaktrein met schijnpassagiers. De ’medereizigers’ keken neutraal of vriendelijk, een enkeling glimlachte of volgde de blik van de proefpersoon. Sommige namaakreizigers hingen bij het eindpunt in de deuropening.

De echte deelnemers voelden zich door de bank genomen op hun gemak. Toch meende 40 procent op enig moment tijdens de trip iets verdachts te zien. Een fake vrouw die wat rusteloos met de handen wapperde werd een zakkenrolster, de blik van een enkele man verried seksuele lust, een ander leek op ruzie uit en sommigen versperden opzettelijk de uitgang. Dit alles gebeurde louter in de beleving van de proefpersonen.

Vooraf vulden zij verscheidene tests in, om hun dagelijkse angsten te meten. Uiteraard bleken de zorgelijkste mensen in de trein sneller door een waanidee te worden overvallen dan luchthartige types.

Mogelijk zat de angst er bij de deelnemers nog een beetje in: het experiment werd gedaan een jaar na de aanslagen in de Londense metro. Niettemin vinden de psychiaters het opvallend dat zoveel mensen zonder geestelijke aandoening worden geplaagd door serieuze paranoïde gedachten. Angst is geen beste, maar blijkbaar wel een permanente raadgever.

Vooral proefpersonen die zelden de metro namen, konden zich er niet van losmaken. Het ov lijkt de ideale entourage om je bekeken of opgesloten te voelen. Of het echte of gesimuleerde medepassagiers betreft, maakt blijkbaar niet uit. Zeker niet voor de computerfreaks onder de deelnemers: zij konden zich de al dan niet boosaardige gedaanten het best voorstellen, gewoon als mensen van vlees en bloed.