Crisis heeft ook voordeel voor Oekraïne

De internationale financiële crisis biedt Oekraïne ook een lichtpuntje. Rusland is net zo hard getroffen, daardoor valt de politieke druk even weg.

„Als die financiële crisis er niet was, dan zou de situatie rondom de Krim waarschijnlijk zijn geëscaleerd”, zegt Michael Gontsjar, directeur van Nomos, een denktank voor de Zwarte Zee-regio. Tijdens de oorlog in Georgië hield Oekraïne de adem in. Het gonsde van de geruchten dat het land ook slachtoffer zou worden van Russische agressie. De militaire overwinning en het uitblijven van een doortastend antwoord van het Westen, gaven het Kremlin een vrijbrief zijn gang te gaan in Oekraïne, werd gevreesd.

De Krim zou daarbij een centrale rol spelen. Het schiereiland in de Zwarte Zee wordt in meerderheid bevolkt door Russen, van wie een groot deel aansluiting bij Rusland wil. Havenstad Sebastopol is de thuisbasis van de Russische Zwarte Zee-vloot. Moskou zou dus twee vliegen in een klap slaan door er onlusten aan te wakkeren. Gontsjar: „Het Krim-scenario ligt klaar sinds 1991.”

Dat het nu ’weer even pauze is’ is te danken aan de kredietcrisis en de dalende prijzen voor grondstoffen. De Russische beurs kelderde. In plaats van buitenlandse bedrijven over te nemen, moesten Russische zakentyconen hun westerse trofeeën van de hand doen om hun kredieten af te betalen aan Westerse banken. Het Kremlin moest zijn strategische valutareserve van ruim 500 miljard dollar aanspreken om banken te steunen. Maar die bron droogt wel op door de kelderende olieprijs.

„De crisis helpt Oekraïne”, zegt ook Volodimir Saprikin, energiespecialist van het Razmkov-centrum in Kiev. „Door de dalende olie- en gasprijs kan Rusland minder druk uitoefenen.” Zo kan Moskou minder hoge eisen stellen in de jaarlijkse onderhandelingen met Kiev over de gasprijs. Verder betekent het uitstel van projecten die Oekraïne nog afhankelijker kunnen maken van Rusland.

De Russische gasmonopolist Gazprom werkt aan twee gasleidingen die Rusland rechtstreeks met West-Europa verbinden: de North Stream door de Oostzee en de South Stream door de Zwarte Zee. Dat zou betekenen dat Oekraïne niet langer het bijna-monopolie op doorvoer van Russisch gas heeft. Saprikin: „Dankzij de economische problemen zijn projecten voor pijpleidingen uitgesteld”.

Op lange termijn blijven de Russische prioriteiten wat Oekraïne betreft ongewijzigd, meent Gontsjar: „Het hoofddoel is voorkomen dat Georgië en Oekraïne lid worden van de Navo. Ook probeert Rusland de politiek in deze landen te destabiliseren. Einddoel: een marionettenregering die luistert naar Moskou.”

Voor de derde keer in drie jaar worden nu in Oekraïne verkiezingen gehouden. Nieuwe verkiezingen betekenen nieuwe kansen voor Moskou. Gontsjar: „Mede dankzij de politieke chaos is ingrijpen van Rusland even van de baan.”