EU schenkt proefverlof aan toplieden Wit-Rusland

Met strafvermindering probeert de EU de ex-Sovjetrepublieken Wit-Rusland en Oezbekistan voor zich te winnen. Het gaat daar ietsje beter met de mensenrechten, menen de EU-ministers.

President Loekasjenko en andere toplieden van Wit-Rusland zijn weer welkom in de landen van de Europese Unie. Het reisverbod dat in 1999 werd ingesteld tegen de Wit-Russische top, wordt voor een half jaar ingetrokken. De 27 Europese ministers van buitenlandse zaken hopen dat dit proefverlof Wit-Rusland zal aanmoedigen de weg naar democratie in te slaan.

De EU-ministers zien een hoopvol teken in een demonstratie die de Wit-Russische oppositie mocht houden aan de vooravond van verkiezingen eind september. De verkiezingen zelf waren echter zo georganiseerd dat geen enkel lid van de oppositie kon winnen.

Dat minpuntje inspireerde de EU-ministers tot handhaving van het EU-visumverbod voor de voorzitster van de kiesraad. Ook vier mensen die verantwoordelijk worden geacht voor verdwijningen van oppositieleden in 1999 en 2000 blijven ongewenst in de EU. De bevriezing van banktegoeden van Wit-Russische leiders in de EU blijft ook bestaan.

Vooral Nederland heeft zich daarvoor sterk gemaakt. Minister Verhagen van buitenlandse zaken vatte het zo samen: „President Loekasjenko kan komen praten, maar hij kan niet gaan winkelen met de pinpas, want die doet het niet.”

Aleksandr Loekasjenko is aan de macht sinds 1994, toen de eerste (en voorlopig laatste) democratische verkiezingen werden gehouden in Wit-Rusland. Hij droomde van herstel van de Sovjet-Unie en gold als de beste vriend van Moskou. In die vriendschap kwam de klad toen Rusland een eind wilde maken aan zijn speciale vriendenprijzen voor olie en gas. De EU wil nu testen of dat tot echte veranderingen kan leiden.

Nederland had meer moeite met het schrappen van de sancties tegen het dictatoriale bewind in Oezbekistan, waar bloedige onderdrukking van een opstand in 2005 honderden levens kostte. Vooral Duitsland, dat grote belangen heeft in Oezbekistan, pleitte voor toenadering tot Oezbekistan. De vrijlating van politieke gevangenen is de aanleiding om de sancties, die al waren opgeschort, te schrappen. Alleen het wapenembargo blijft op aandrang van Nederland en Zweden in stand.