Diefstal, fraude en complotten

Gênant was het zeker. De diefstal en openbaarmaking van meer dan duizend privé e-mails en nog wat documenten uit de computer van een vooraanstaand Brits klimaatinstituut. Sceptici wisten meteen: de klimaatwetenschap is een frauduleuze bende waarin een handjevol sleutelfiguren bepaalt welk onderzoek een keurstempel krijgt. Climategate wordt inmiddels zo hoog gespeeld dat de directeur van het instituut, Phil Jones van de Climate Research Unit, zijn functie tijdelijk heeft neergelegd.

De vraag is: geven de e-mails ook blijk van fraude en complot? Wat zegt een kattebelletje dat alleen voor de ontvanger was bedoeld en waarvan de formuleringen nu en plein public worden uitvergroot?

Vier mailwisselingen sprongen eruit. De eerste stamt uit 2005 toen Jones schreef dat hij zijn meetgegevens nog liever vernietigde dan dat hij ze aan iemand anders afstond. Daarbij ging het om de meetreeks waaruit blijkt dat de aarde in de 20ste eeuw 0,7 graden is opgewarmd. Critici hadden erom gevraagd en Jones was bang dat ze ermee aan de haal zouden gaan. „Er zit altijd wel een ongerechtigheid in een meetreeks”, reageren collega’s in het vakblad Science. „Voor je het weet zie je je reeks terug in de Senaat waar iemand het als bewijs poneert dat het hele systeem corrupt is.”

Een tweede correspondentie ging over de vraag of twee artikelen die in hun conclusies haaks stonden op de bestaande opvattingen over de opwarming, toegelaten moesten worden tot het IPCC-rapport uit 2007. Jones wilde ze tegenhouden, terwijl één van zijn maten, de Amerikaan Michael Mann, met de gedachte speelde om het tijdschrift waarin de artikelen waren gepubliceerd, te boycotten. De twee artikelen zijn overigens niet geplaatst in het IPCC-rapport, maar er wel in aangehaald.

Ook over het stagneren van de opwarming (zie andere kader) werd heen en weer gemaild. „We kunnen het gebrek aan opwarming niet verklaren, en daar maken we ons belachelijk mee”, schrijft klimaatwetenschapper Kevin Trenberth uit Colorado in oktober. Koren op de molen voor sceptici, maar Trenberth beweert nu dat hij refereerde aan het warmtetransport in de atmosfeer en de oceanen, en dat de gebrekkige kennis daarover verhindert dat wetenschappers jaarlijkse fluctuaties in de temperatuur begrijpen.

Ten slotte ging het vaak over de zogeheten hockeystick, de reconstructie van de temperaturen sinds het jaar 1000. Sinds 1850 beschikt de wetenschap over thermometergegevens, maar voor de periode daarvoor moet men zich baseren op indirecte gegevens zoals boomringen en ijskernen. De indirecte en de directe reeksen sloten niet netjes op elkaar aan en Jones vertelde aan collega’s hoe hij een methode van Mann (’a trick’, schreef hij) had toegepast om de oneffenheid weg te werken.

De vraag is dus: zijn dit normale e-mails waarin het de opsteller meer gaat om de boodschap dan de formulering? Of wordt hier een geheim en frauderend netwerk blootgelegd? Het antwoord dat iemand hierop geeft, hangt vermoedelijk vooral af van de positie die hijzelf in dit debat bekleedt.

Maar als de mails het bewijs vormen zoals de klimaatsceptici beweren, waar zijn dan die frauduleuze onderzoeken? De vele onderzoeken die bewijzen dat de aarde opwarmt door de uitstoot van broeikasgassen, staan nog recht overeind. Tot nu toe is de enige geconstateerde misstand aan Climategate de diefstal van de e-mails, schreef een commentator op de internetsite LiveScience.

De wetenschap mag ook de hand in eigen boezem steken, vond de BBC. De ivoren toren waarin gezocht wordt naar een objectieve waarheid, bestaat al lang niet meer. Wetenschappers zijn ook maar mensen, met hun fouten, belangen en onhebbelijkheden. Als men daar opener over zou zijn, werd het vertrouwen ook groter. En zou een affaire als Climategate geen wortel kunnen schieten.