Wie wil deze bunkerboerderij?

Ruim vijftig overbodig geworden defensieterreinen in de Ecologische Hoofdstructuur hebben een nieuwe eigenaar nodig, met een goed idee.

Wat een aardig boerderijtje. Midden op de Veluwe. Je zult er maar wonen. En hij staat nog leeg ook. Maar wie op de gesloten luiken klopt, hoort plaatstaal. De buitenmuren zijn een halve meter dik. Het plafond van de woonkamer is van gewapend beton.

De stulp in Schaarsbergen lijkt dan wel op een boerderij, maar het was een personeelsvertrek dat hier in de Tweede Wereldoorlog door de Duitsers is neergezet. Technici van vliegbasis vliegbasis Deelen, dat toen Fliegerhorst Deelen heette, woonden in die tijd in splitterfreie onderkomens die bestand waren tegen bomscherven. Ze zijn gebouwd in de zogenoemde Heimat-stijl. Rond de vliegbasis stond het vol met ogenschijnlijk nonchalant gedrapeerde boerengehuchten, tenminste: zo leek het vanuit de lucht. En dan maar hopen dat geallieerde bommenwerpers eraan voorbijvlogen.

Na de oorlog kwamen de onderkomens in gebruik bij defensie, en tijdens de Koude Oorlog werden de bases uitgebreid. Nu gaan de overbodig geraakte complexen van de hand.

Defensie heeft 53 terreinen van in totaal 2200 hectares die binnen de Ecologische Hoofdstructuur (EHS) liggen collectief overgedragen aan de Dienst landelijk gebied (DLG) van het ministerie van landbouw. Deze moet de gebieden van een nieuwe bestemming voorzien.

Volgens projectleider Michel Ronden van de DLG moeten de 53 terreinen kostenneutraal worden overgedragen. „Sommige terreinen kunnen voor een hogere prijs worden verkocht omdat er gebouwd mag worden. Daardoor kunnen we op andere terreinen weer meer geld kunnen uitgeven aan natuur- en cultuurhistorische waarden.”

Ronden is bezig de overdracht van Kamp Koningsweg Noord en de Zeven Provinciën voor te bereiden. Daarop staan de Duitse bunkerboerderijen. Op het terrein bevinden zich ook complexen die in de oorlog werden bewoond door de Blitzmüdels, de vrouwen van de verbindingsdienst. Een derde sectie bestaat uit gebouwen die defensie in de jaren zeventig heeft neergezet. Tot een jaar geleden zat Luchtmobiel daarin.

Allerlei partijen mogen deze maanden ideeën aandragen en vervolgens een bod doen. Wie het beste scoort, wordt de nieuwe eigenaar.

Ronden: „Het is niet de bedoeling dat alle terreinen teruggaan naar de konijnen, maar natuur is wel belangrijk. Dat is de militaire geschiedenis rond Deelen ook. We gaan in dit gebied daarom uit van de term ’Zichtbaar Verleden’. Enerzijds stellen we eisen aan de natuurwaarde. Zo is de nieuwe eigenaar verplicht in een kelder een vleermuizenopvang onder te brengen. Ook mag het gebied niet met hekken worden afgezet: het wild moet erdoor kunnen trekken en het moet toegankelijk zijn voor fietsers. Anderzijds moet hij historische gebouwen herstellen, en mag hij minder kenmerkende complexen slopen.”

Formeel wordt de basis straks via openbare verkoop met voorinschrijving van de hand gedaan. „Dit betekent dat wij een lijst opstellen van zaken die wij voor deze locatie belangrijk vinden: zoals natuur, zorg, gezondheid, kunst, cultuur, museaal en recreatie. Vervolgens kunnen partijen ideeën insturen met bestemmingen voor dit gebied. Een zorginstelling wil bijvoorbeeld de gebouwen bestemmen voor jeugdopvang, in combinatie met een museum over militaire luchtvaart. Uit de inzenders komt weer een top-5 voort. Die organisaties mogen een bod doen. De hoogte van het bod telt voor 70 procent mee, het inhoudelijk plan voor 30 procent.”

Het ligt voor de hand, zegt Ronden, dat met name grote consortia op de terreinen rond de vliegbasis gaan bieden, maar hij sluit welgestelde particulieren niet uit. „Het is natuurlijk een unieke woonlocatie, midden in de EHS. Waar tref je dit nog? Maar het is dan wel zaak dat zij samenwerken met anderen. Daarom hebben we een digitaal prikbord waarop partijen contact met elkaar kunnen zoeken. Het liefst dragen we het complex aan één partij over.”

In april wordt bekend wie de verblijven van de Blitzmüdels in de steigers mag zetten.