'Politiek zal beleid zzp-bestendig moeten maken'

De opmars van eenmansbedrijven gaat onverminderd door. Dat maakt veranderingen in de sociale zekerheid onvermijdelijk, voorspelt Linde Gonggrijp na tien jaar FNV Zelfstandigen.

Na tien jaar is het groeiend fenomeen van zzp’er (zelfstandige zonder personeel) nog steeds wennen. Ook in eigen huis is overtuigingswerk nodig, geeft Linde Gonggrijp, directeur van FNV Zelfstandigen, grif toe.

Ze was dus zacht uitgedrukt niet blij met de opmerkingen van een vakbondsbestuurder die zich begin dit jaar verzette tegen het inhuren van eigen rijders in de transportsector. „Het is de weg van de armoe. Zzp’ers hangen onderaan de markt en worden vaak slecht betaald. Moet je dat willen?”, reageerde hij. Kretologie die weinig met de werkelijkheid te maken heeft, meent Gonggrijp. „Die zelfstandige vrachtwagenchauffeur vecht ook keihard voor zijn boterham. Belangen van werknemers en zelfstandigen kunnen absoluut botsen, maar daar moet je een open discussie over voeren die recht doet aan beiden.”

Die werkelijkheid is dat de opmars van de zelfstandigen doorgaat, zelfs in deze crisis. „Dat je als zelfstandige rijk kunt worden, zal ik niet snel zeggen, maar er zijn interim-managers en consultants die heel goed verdienen. Daarnaast zijn er kunstenaars, schoonmakers, vissers en anderen die een heel laag inkomen hebben, soms onder de armoedegrens.” Hoewel hun bijdrage (nog) niet is becijferd, vormen ze volgens Gonggrijp door hun flexibiliteit, productiviteit, vakmanschap en kennis een belangrijke pijler van de economie. Er zijn inmiddels meer dan 300.000 zzp’ers in Nederland.

FNV Zelfstandigen, dat vandaag zijn tienjarig bestaan viert, zag zijn ledental jaarlijks toenemen met twintig procent en vertegenwoordigt nu 12.500 van deze eenpitters. Reden voor een feestje, maar vooral ook aanleiding om stil te staan bij hun positie. Die is sinds 1999 wel verbeterd door krachten te bundelen. Gonggrijp noemt als ’wapenfeiten’ de invoering van de VAR (verklaring arbeidsrelatie), die de zzp’er voor de opdrachtgever en belastingdienst een duidelijke positie geeft, en het zwaarbevochten betaalde zwangerschapsverlof voor vrouwelijke zelfstandigen.

De politiek heeft inmiddels ook aandacht voor de zzp’ers en hun specifieke situatie, maar het schort volgens de directeur aan beleid om belangrijke knelpunten op te lossen. „De aanbestedingsregels zijn bijvoorbeeld zodanig, dat zzp’ers daar nauwelijks aan kunnen voldoen en daardoor opdrachten mislopen.” Ook de problemen rond goede pensioenvoorzieningen – de helft bouwt geen rechten op – en een arbeidsongeschiktheidsregeling liggen nog op tafel. Gonggrijp zou graag zien dat haar achterban in deze crisistijd kan profiteren van scholingsmogelijkheden, en mobiliteitscentra zich ook voor hen inzetten.

Gonggrijp voorziet dat het aantal zzp’ers nog fors zal toenemen. „Alleen al omdat werknemers en jongere generaties steeds ondernemender worden.” Die verschuiving dwingt volgens haar hervormingen van de arbeidsmarkt en de sociale zekerheid af. „De manier waarop het nu in het sociaal overleg tussen werknemers en werkgevers wordt geregeld, voldoet straks niet meer. Niets ten nadele van cao’s, maar het is iets van vijftig jaar geleden. En de wetgeving gaat ook nog steeds uit van de oude werknemer-werkgeverrelatie.”

Het beleid zal straks zzp-bestendig moeten zijn, onderstreept de directeur. „In plaats van uitkeringen zul je veel meer via de fiscaliteit moeten doen.”