Kiezen tussen stofwolken en asfalt

Zandwegen stellen wegbeheerders voor grote dilemma’s. Ede probeert iets aan de stofwolken te doen zonder de oude wegen op te offeren.

Rijden over de Hessenweg tussen Lunteren en Ede maakt een zacht roffelend geluid in het auto-interieur. De gladgestreken zandweg door de Veluwse bossen leent zich uitstekend voor een snelheid van 50 kilometer per uur. Harder kan natuurlijk ook, bewijzen de bestuurders van aannemersbusjes en van luxueuze terreinwagens. Remmen voor een overstekende fietser, ruiter of wandelaar is dan een hachelijke zaak, maar bij droog weer waarschuwt een enorme stofwolk voor hun komst. 50 is hard genoeg op deze middeleeuwse handelsroute waarover Duitse kooplieden met hun karren hun koopwaar naar Holland brachten.

De Hessenweg is wel de meest problematische zandweg in Ede, schetst verkeerswethouder Peter van ’t Hoog (ChristenUnie).

„De weg heeft een doorgaande functie”, zegt hij. „Vanuit cultuurhistorisch perspectief kunnen we het niet maken de weg te verharden. Het is een eeuwenoude route.” Steeds meer automobilisten gebruiken de weg echter als sluiproute of als bestemming. Het gaat om tientallen auto’s per uur. Gezien het grote aantal huizen, attracties, vakantieparken en instellingen aan de weg is een wegafsluiting ook geen optie.

Het dilemma van de Hessenweg staat niet op zichzelf. De belangen rondom zandwegen lopen ver uiteen. Het gemeentebestuur van Ede presenteert deze week daarom een novum in Nederland: integraal zandwegenbeleid. Aan de hand van objectieve criteria kan worden bepaald wat er met zandwegen moet gebeuren die klachten veroorzaken. Het uitgangspunt is dat verharding van deze wegen zoveel mogelijk wordt vermeden.

Al een kwarteeuw zoekt de gemeente Ede een ideaal beheerssysteem voor de zandwegen op haar 320 vierkante kilometer grote grondgebied, aanvankelijk in provinciaal verband. In de jaren zestig en zeventig werden de meeste zandwegen in het agrarische buitengebied van Ede, de Gelderse Vallei, geasfalteerd. De wegen op de Veluwe bleven buiten schot. Gelderland en Ede raakten in de jaren zeventig en tachtig overtuigd van de recreatieve en landschappelijke waarde van deze onverharde routes in de natuur. „We stopten begin jaren negentig helemaal met het verharden van zandwegen in deze gebieden”, zegt Van ’t Hoog.

De keuze voor het behoud van authentieke zandwegen heeft een keerzijde. Alleen al in de gemeente Ede wonen aan zandwegen honderden mensen in driehonderd woningen – van boerderijen tot rietgekapte landhuizen. De zandwegen bieden toegang tot tachtig bedrijven, enkele grote campings, tientallen vakantiewoningen en een aantal grote horecazaken. Recreanten vinden het niet prettig om op verharde paden naast de zandwegen in de stofwolken van auto’s te belanden. Bewoners vrezen bovendien dat ambulances hun boswoning niet kunnen bereiken na hevige sneeuw- en regenval, terwijl wegonderhoud alleen in droge, vorstvrije periodes kan plaatsvinden.

Ede experimenteerde daarom sinds 1999 herhaaldelijk met nieuwe zandwegverhardingen, waarbij de zandwegen hun natuurlijke uitstraling behouden en toch minder stofoverlast en onderhoudsproblemen veroorzaken. Verschillende wegenbouwers werden in de arm genomen. In 2003 wijdde Ede zelfs een nationaal symposium aan zandwegverharding.

Toch voldoet nog steeds geen enkele techniek. „Het ei van Columbus hebben we niet gevonden”, zegt Van ’t Hoog. „Maar dat we momenteel geen proeven doen, betekent niet dat we sceptisch zijn geworden over innovaties. We blijven in gesprek met wegenbouwers.”

In de tussentijd blijven de klachten binnenstromen. Voor Van ’t Hoog klinken ze inmiddels vertrouwd: de was aan de waslijn zit onder het stof en mensen met ademhalingsproblemen krijgen het benauwd als er een voertuig voorbij stuift.

Jaarlijks ontvangt de gemeente Ede gemiddeld 140 klachten over stofoverlast, kuilen en onbereikbaarheid. Van de tweehonderd kilometer zandwegen in Ede valt tachtig kilometer onder het beheer van de gemeente. De kosten voor het ‘schaven’ van deze wegen, inclusief het opvullen van gaten belopen jaarlijks 200.000 euro. Daarmee zijn zandwegen goedkoper in onderhoud dan asfaltwegen.

Met nieuw zandwegenbeleid probeert de gemeente Ede nu de nuance te vinden in de belangenstrijd om de zandweg. Voor Van ’t Hoog blijft het uitgangspunt dat een zandweg een zandweg blijft, tenzij het niet anders kan. Ede wil voortaan per ’zandwegklacht’ aan de hand van criteria maatregelen overwegen, zoals het invoeren van eenrichtingsverkeer, het beperken van toegang of een wegafsluiting. Ook verharden blijft een optie.

Van belang is vooral dat woningen aan een zandweg bereikbaar moeten zijn voor ambulances.

Het zandwegenplan zal morgenavond tot weinig discussie leiden in de Edese politiek, al was het maar vanwege de bereikte consensus onder zandweggebruikers en -liefhebbers. Tijdens drukbezochte rondetafelgesprekken vorig jaar deden belanghebbenden hun zegje, van ecoloog tot villabewoner. „Wat mij opviel, was dat de meeste bewoners ons dilemma begrijpen”, zegt Van ’t Hoog. „Het overgrote deel vindt dat een zandweg bijdraagt aan de kwaliteit van de woonomgeving.” Dat sommige vermogende bosbewoners hun exclusieve terreinwagens niet echt smerig willen laten worden op de zandwegen, daarvoor is op het gemeentehuis minder begrip. De lange Hessenweg kent ook geasfalteerde delen met exclusieve landhuizen.