Strenge calvinisten mogen uit eten na de zondagse kerkgang

Over het calvinisme doen volop vooroordelen de ronde. In deze rubriek onderzoekt Trouw wat waar is en niet. Vandaag: mogen calvinisten niets op zondag?

Hij kent de stereotypen, zegt Jan Hoek. Calvinisten mogen op zondag praktisch niets: niet werken natuurlijk, maar ook niet zwemmen, fietsen of de auto wassen. Wel mogen ze – lopend – naar de kerk en thuis in de Bijbel lezen.

„In de Bijbel luidt het vierde van de tien geboden: gedenk de sabbat”, zegt Hoek. „Er staat dat de mens zes dagen kan werken, waarna de zevende dag een rustdag is. In de zeventiende eeuw ontstond de gedachte dat je eigenlijk alleen ’geestelijke’ dingen zou mogen doen op zondag. Gewone ontspanning dien je dan te vermijden. Dat idee komt voort uit het puritanisme, een stroming binnen het protestantisme waarin men veel belang hecht aan nauwkeurige regels inzake een heilig leven, waar ook een strikte zondagsheiliging bij hoort. In Nederland kennen we het puritanisme als de Nadere Reformatie.”

De aanhangers van de Nadere Reformatie zijn gereformeerden en dus navolgers van Calvijn, maar deze beweging is een kleine honderd jaar jonger dan Calvijn zelf. „In zijn belangrijkste werk, ’de Institutie’ uit 1536, bespreekt Calvijn ook de Tien Geboden”, zegt Hoek.

„Over de zondagsheiliging is hij niet heel strikt. Hij vindt dat we de blijvende betekenis van de rustdag vooral geestelijk moeten zien. Christus is de vervulling van de sabbat: het gaat om rust zoeken in God en afstand nemen van de zonde. Dat hoort elke dag aan de orde te zijn, waardoor de betekenis van één bepaalde vaste dag maar relatief is: we hoeven de ene dag niet als heiliger dan de andere te beschouwen. Maar, zegt Calvijn ook heel praktisch, een vaste dag van de week is toch nuttig omdat de kerkelijke gemeente dan op geregelde tijden kan samenkomen. Tenslotte ziet Calvijn sociale redenen om een dag per week als rustdag aan te houden, omdat in de Bijbel staat dat niemand zijn personeel mag uitbuiten, dat ook knechten en bedienden recht op rust hebben. Dat argument zie je tegenwoordig trouwens terug in discussies over de vraag of winkels op zondag open moeten zijn.”

In het Oude Testament vierden de Joden de sabbat met allerlei nauw omschreven bepalingen. Hoek: „Calvijn zegt echter: ’wij vieren de dag niet met een pijnlijke nauwgezetheid als een ceremonie’. Bij puriteinse opvattingen over de zondag zou hij zich vermoedelijk minder thuis voelen.”

Overigens, zegt Hoek, heeft er onder calvinisten nooit echt consensus bestaan op dit punt. „In Nederland en Schotland is men behoorlijk streng, maar er zijn in de Verenigde Staten strikte reformatorische kerken waar het heel gewoon is om na de kerkdienst samen uit eten te gaan in een restaurant. Calvijn zou daar geen principiële problemen mee gehad hebben. Ook niet met andere activiteiten op de sabbat, zolang het maar niet ten koste gaat van de aandacht voor het Woord.”