Ondanks winst PVV laat Nederland zien niet anti-Europa te zijn

Afgezet tegen de golf van anti-Europees sentiment bij het referendum in 2005 hebben de Nederlandse kiezers gisteren een stuk genuanceerder gestemd. Toen keerde tweederde zich tegen uitbreiding en constitutionele vormgeving van de Europese Unie, nu lieten de Nederlanders zien dat zij niet anti-Europa zijn.

Het kamp van de uitgesproken nee-partijen groeide weliswaar, vooral door de spectaculaire winst van de PVV, maar de overgrote meerderheid van de kiezers staat nog altijd in meer of mindere mate positief tegenover de unie. Daarbij komt dat de grootste pleitbezorgers van de Europese samenwerking, D66 en GroenLinks, óók een flinke winst boekten.

De groei van de flanken ging ten koste van de traditioneel pro-Europese volkspartijen in het midden, CDA, PvdA en VVD, die een positieve houding koppelden aan kritiek en reserves over de Europese samenwerking. Per saldo laat deze uitslag toch zien dat Nederland bij lange na niet zo Euro-sceptisch is als zich vier jaar geleden liet aanzien. Dat is een belangrijke conclusie na jaren van twijfel over de houding van ons land, dat in 1957 aan de wieg van de Europese samenwerking stond.

De opkomst bij deze verkiezingen was ongeveer net zo groot als in 2004, maar aanmerkelijk groter dan in de jaren negentig. Daaruit kan worden afgeleid dat Europa, hoe relatief ook, meer in de hoofden en harten is gaan leven. De verwachtingen kunnen niet te hoog zijn, gezien de diffuse positie van het Europese parlement in wat toch nog altijd een statenbond is. Daarin vormt de meertaligheid een groot struikelblok voor het voeren van een Europees debat, wat verklaart waarom het parlement nauwelijks zichtbaar is, laat staan tot de verbeelding spreekt.

De motor van een democratie is het publieke debat en dat debat ontbreekt in Europa. In dat licht is een opkomst van ongeveer veertig procent nog helemaal niet zo slecht. De machtsvorming in Europa moet uiteraard een tegenhanger krijgen in betrokkenheid en invloed van de burgers, maar dat is in een zo breed kader als de Unie, die geen federatie is, nog niet zo eenvoudig.

De uitslag laat zien dat de trend van groeiende flanken en een krimpend midden doorzet. De partijen in het midden mogen dat als een ernstige waarschuwing opvatten zich duidelijker te laten gelden en vanuit de eigen beginselen meer leiderschap te tonen.