'Je moet gewoon veel van ze houden'

Dik 50.000 jongeren gaan jaarlijks van school af zonder diploma. ’Overbelaste jongeren’ heten ze in een rapport dat vandaag verschijnt. Met ’liefde en een luisterend oor’ kunnen ze verder komen.

Eén van haar vmbo-leerlingen kwam steeds te laat op haar stageadres. „Bleek dat er thuis écht geen geld was voor de bus”, zegt Karien van Ginneken, docent zorg en welzijn aan het Vader Rijn College in de Utrechtse wijk Overvecht.

Ook Gerrit Adema, leraar bouwtechniek aan het ROC Midden-Nederland, schudt de schrijnende voorbeelden zo uit zijn mouw. „Laatst vertelde een jongen: ’Mijn school in Bagdad is afgebrand. Ik was de enige overlevende’. Zo’n joch is niet helemaal schoon in zijn hoofd.”

Armoede, oorlogstrauma’s, echtscheiding, taalachterstand, zieke of onmachtige ouders: het zijn maar een paar van de problemen waarmee hun leerlingen kampen. ’Overbelaste jongeren’, noemt de Wetenschappelijke Raad voor het Regeringsbeleid (WRR) ze. Zij lopen het meeste risico om straks zonder diploma de school te verlaten.

Over hoe die schooluitval te voorkomen is, heeft de WRR zich lange tijd gebogen. Het resultaat is ’Vertrouwen in de school. Over de uitval van ’overbelaste’ jongeren’, een rapport dat vandaag op het Vader Rijn College wordt gepresenteerd. Hierin concentreert de raad zich op de (potentiële) schooluitvallers die kampen met een opeenstapeling van problemen, thuis en op school.

Pieter Winsemius, één van de auteurs van het rapport, gaf in zijn Kohnstammlezing vorig jaar al een deel van de conclusies prijs: deze jongeren hebben ’structuur en verbondenheid’ nodig. En bevlogen docenten, die hun nek uitsteken en hun leerlingen op onorthodoxe wijze binnenboord proberen te houden.

Zo’n bevlogen docent is Van Ginneken. „Volhardend moet je zijn”, zegt zij. Een meisje kwam niet opdagen op een afspraak: „Dan bel ik haar dus meteen: waar ben je? Desnoods bel ik haar nog tien keer. Moet je kijken hoeveel tijd ik al stop in één zo’n meid.”

Tijd en aandacht, maar ook structuur en warmte hebben ze nodig, zegt haar collega Anneke Delissen, docent techniek aan het Vader Rijn: „Je moet gewoon heel veel van ze houden. En ervoor zorgen dat je ze écht motiveert.”

Dat doen zij en haar collega’s onder meer in De Wissel, een klussenbedrijf dat het Vader Rijn College samen met het ROC Midden Nederland en woningbouwcorporatie Mitros heeft opgericht.

Leerlingen werken hier ’voor het echie’, zegt bouwtechniekleraar Adema van het roc: ze plaatsen een nieuw hek voor de moskee, zetten kozijnen in een huurwoning, timmeren tafels die echt worden gebruikt. „Dat het eeuwigheidswaarde heeft, dát vinden ze prachtig.”

Alleen met zo’n project als De Wissel valt schooluitval niet te voorkomen, zegt Adema: „Er zijn zoveel redenen waarom een leerling het niet redt. Maar met aansprekende opdrachten geef je ze wel een stukje extra motivatie.” Een complimentje en waardering vergroten hun zelfvertrouwen, weet hij. „Ons motto is: ’de kick van het kunnen’.”

Die kick ziet ook Delissen geregeld bij haar leerlingen terug. Laatst moesten ze een sms-workshop voor senioren verzorgen. „Eén meisje kwam zeuren dat ze niet wou. ’Niks ervan, je gaat toch’, zei ik. Na de workshop herkende ik haar niet meer terug, zo enthousiast was ze. Ze liet me apetrots haar telefoon zien: ’Kijk eens wat mijn mevrouw me heeft ge-smst!’”