Nederland is oorlogszuchtiger dan de VS

Op de valreep van zijn ambtstermijn noemde George W. Bush het een ’ernstige teleurstelling’ dat er in Irak geen massavernietigingswapens (mvw’s) zijn aangetroffen. Bijna alsof het hem speet dat de wereld niet echt met de neus op de mogelijkheid van een Armageddon was gedrukt en hem zodoende de glansrol werd onthouden als aanvoerder van een land op te treden dat ons voor dit immense gevaar had behoed. In plaats daarvan zit Bush nu opgezadeld met het harde oordeel dat hij op tamelijke losse gronden Irak is binnengevallen en daarmee tekende voor een vooralsnog uitzichtsloos avontuur.

Aan Bush’ spijtbetuiging kleeft ook de wrange smaak dat het verhaal over die mvw’s grotendeels pure propaganda was. Die wapens had Saddam Hoessein wel, denk aan zijn monsterlijke aanval op de Koerden met mosterdgas. Maar of hij daar in de opbouwfase naar de inval in 2003 ook nog over beschikte was twijfelachtig. Veeleer leek het verhaal ingegeven door de noodzaak om de ware motieven achter deze oorlog te verbergen. Zoals oliebelangen, de noodzaak aantoonbaar iets doen tegen Al-Kaida, of het meer ideële motief een onderdrukt volk te hulp te schieten en in het Midden-Oosten een proces van democratisering in gang te zetten.

Zijn spijtbetuiging kan ook anders worden gezien. Ook voor Bush geldt dat je een oorlog niet zomaar kunt beginnen. Daarvoor heb je de steun nodig van de VN-Veiligheidsraad en bij gebreke daaraan valt een oorlog alleen maar te verkopen als een daad van zelfverdediging. In een situatie dus waarin onmiddellijk gevaar dreigt van in dit geval inzet van mvw’s, waarmee zoals de Engelse premier Blair stelde, een stad als Londen binnen 45 minuten van de kaart kan worden geveegd.

Kortom, bij Bush c.s. leeft het besef dat je in een democratie met minder dan dat geen oorlog kunt beginnen. Het speet hem daarom dat die wapens niet werden aangetroffen, het speet hem ook dat de informatie daarover fout was (in het midden latend of die al dan niet was ’gefabriceerd’) en in zijn afscheidsspeech sloot Bush zelfs niet uit dat hij met de wijsheid van nu sommige dingen wellicht anders had gedaan. Bush zette de puntjes nog eens op de i van de rechtvaardiging van een oorlog.

Vergelijk dat eens met het Nederlandse standpunt. Daar zei op 5 september 2002, ruim voor de inval dus, de toenmalige minister van buitenlandse zaken, Jaap de Hoop Scheffer, dat een nieuwe resolutie om Irak binnen te vallen ’politiek wenselijk’ is, maar ’juridisch niet noodzakelijk’. Anders dan voor Bush c.s. was het enkele feit dat Saddam Hoessein weigerde bestaande VN-resoluties uit te voeren voldoende om een oorlog te beginnen.

Voor deze visie pleit dat de volkerengemeenschap niet eindeloos met zich kan laten sollen en al helemaal niet als de kans bestaat op de inzet van mvw’s. Toen de Veiligheidsraad over deze kwestie geen unanimiteit kon bereiken was voor het kabinet-Balkenende II de balans snel opgemaakt: deze verdeeldheid speelt de ’kwade krachten alleen maar in de kaart’. Het besloot daarom politieke steun te verlenen aan de inval in Irak.

Tegen deze visie pleit dat er zoveel VN-resoluties niet worden uitgevoerd. Alleen al om die reden is een afzonderlijk mandaat noodzakelijk in geval van een concrete inval. Zo niet, dan zouden heel wat landen zich gerechtvaardigd weten om een oorlog te beginnen. Gelukkig blijkt dat besef ruimschoots aanwezig te zijn, ook op het departement van buitenlandse zaken. Sinds het afgelopen weekeinde weten we echter dat de ambtelijke top (al dan niet op aanwijzing van de politieke top) dit soort informatie niet wenst te horen. Nederland vaart onverdroten op het kompas dat je een oorlog mag beginnen op basis van verouderde resoluties. Nederland, kortom, is heel wat oorlogszuchtiger dan de VS.