Obama meester in de achterkamer

Europeanen en de meeste Amerikanen lijken heel erg tevreden te zijn met Barack Obama. In zijn eerste 100 dagen heeft hij tal van initiatieven ontplooid en heeft hij een nieuwe toon gezet die hoop biedt voor de toekomst. Door zijn kalme optreden straalt hij vertrouwen uit. Zo zijn de politieke commentaren.

Barack Obama lijkt dus de vertegenwoordiger van een nieuwe politiek, die de oude politiek achter zich heeft gelaten. Maar dat zou een misvatting kunnen zijn. Obama heeft inderdaad niet de regeringsstijl van een gouverneur, zoals Clinton en Bush, maar wel die van een traditionele parlementariër. Obama is vooral goed in de partijpolitiek van de achterkamers en dat is de sleutel van zijn succes.

Zowel Bill Clinton als George Bush waren erg ingenomen met de uitvoerende macht van de president. Ze wilden de macht zoveel mogelijk in eigen hand houden en het Congres aan de kant zetten. Bill en Hillary Clinton probeerden dat in de eerste jaren van zijn presidentschap door een grondige hervorming van het Amerikaanse stelsel van de gezondheidszorg voor te stellen. Deze was vrijwel geheel in het Witte Huis bekokstoofd. De Republikeinen in het Congres torpedeerden de plannen. Toen Clinton later gedwongen werd om te regeren met de Republikeinen, probeerde hij ze vaak te slim af te zijn. En zelfs George Bush, die een Republikeinse meerderheid had in zowel de Senaat als het Huis van Afgevaardigden, wenste zo min mogelijk samen te werken met deze beide delen van het Congres. Ook vice-president Dick Cheney was gecharmeerd van een krachtig president met verstrekkende bevoegdheden in tijden van oorlog.

Beide presidenten waren gouverneur geweest, de één van Arkansas en de ander van Texas. Daar hadden ze al veel ervaring opgedaan in de uitvoerende macht. Obama was geen gouverneur. Obama is vooral een parlementariër geweest en pas sinds 2005 senator. En volgens de journalist Manu Raju is dat merkbaar. Want als jonge senator ga je met respect en ontzag om met de partijleiders en machtige commissievoorzitters. Je gaat ze zeker niet omzeilen. Daarnaast werk je vooral aan het opbouwen van relaties met mensen die je in de toekomst nodig zult hebben. En dat is ook de aanpak van Obama op dit moment. Hij zet de grote lijnen van zijn beleid uit, maar laat het uitwerken van de details over aan de Democraten in het Congres. Hij stelt 800 miljard dollar beschikbaar voor een herstelplan, maar het Congres – vooral de Democraten – mogen vervolgens bepalen waar dat allemaal aan uitgegeven wordt. Dat werd dus een ratjetoe van projecten die waarschijnlijk weinig zoden aan de dijk zetten voor economisch herstel. Wellicht zou Obama ook bereid zijn om met de Republikeinen te praten, maar hij heeft hen niet nodig. Vooral in het Huis van Afgevaardigden zijn de Republikeinen fel anti-Obama. En dus regeert Obama door het onderhouden van goede contacten met democraten in het congres. Niet voor niets koos hij Rahm Emanuel, de voormalige democratische leider van het Huis van Afgevaardigden, als Chief of Staff.

Door deze werkwijze kan Obama zoveel initiatieven ontplooien. Hij heeft niet alleen besluiten genomen over de oorlog in Irak en de aanpak van de economische crisis, hij maakt ook plannen over de hervorming van de gezondheidszorg en de bescherming van het milieu. Hij kan dit doen omdat hij minder waarde hecht aan de uitvoerende macht dan zijn voorgangers. Maar dat kan voor hem ook een struikelblok worden.

Dankzij het overlopen van de Republikeinse senator Arlen Specter afgelopen woensdag, zullen de Republikeinen in de Senaat Obama het leven nauwelijks zuur kunnen maken. Ze hebben niet meer genoeg stemmen om zijn voorstellen om zeep te helpen. En in het Huis van Afgevaardigden zijn ze zo ver in de minderheid dat ze vrijwel niets meer in de melk te brokkelen hebben. Het probleem voor Obama zijn de Democratische senatoren. De grote bonzen hebben hun eigen belangen die ze willen verdedigen en ze hebben sterke banden met bestaande lobbies. Zij zien een echt nieuwe politiek niet zitten.

Het valt dus nog te bezien of Obama de teugels in handen heeft of dat hij aan de leiband loopt van de oude politiek.