Russische ruilhandel: expertise in overleven

Ruilhandel is door de crisis terug van weggeweest in Rusland. Een bedrijf dat zich erin specialiseert, groeit als kool. „Kapitalisme is dood.”

Voor het interview loopt een man tevreden het kantoor van de excentrieke zakenman German Sterligov uit. „Hij kwam uit Moermansk en had een partij vis in de aanbieding. Zelf had hij dringend geld nodig”, vertelt Sterligov in zijn kantoor in het penthouse van de gloednieuwe en hoogste wolkenkrabber van Moskou.

De zaken moeten goed gaan voor Sterligov. Bezwete en enthousiaste mannen in nylon pakken, uit Rusland, Oekraïne, India en Hong Kong lopen tijdens het interview het kantoor binnen met zaken die niet op uitstel kunnen wachten, met telkens een kort en resoluut antwoord van de Russische zakenman. Op de glazen wanden prijkt een hondekop, het logo van Alisa, het bedrijf waar hij in de jaren negentig rijk mee werd, vernoemd naar zijn hond.

Sterligov heeft een neus voor zakelijke kansen in crisistijd. In de jaren negentig werd hij onder meer rijk met handel in luxedoodskisten voor doodgeschoten gangsters. Nu maakt hij, voorlopig in Rusland, furore met een nieuw ruilhandelsysteem.

De oorzaak is de economische crisis, die Rusland hard heeft geraakt. Volgens ex-premier Kasjanov, tegenwoordig in de oppositie, zal de inflatie eind dit jaar 15 procent bedragen, is 30 procent van de leningen niet of slecht inbaar, en zullen tien miljoen mensen werkloos zijn, op 145 miljoen Russen. Ruilhandel is daardoor terug van weggeweest.

Op dit moment bestaat 2 procent van de totale handel in Rusland al uit ruilhandel, en dit percentage groeit met de maand. Iedereen die dringend geld nodig heeft en waren in de aanbieding, bijvoorbeeld vis, kan bij Sterligov aankloppen. De waren worden in een krachtige database gestopt, die een vaak lange keten van ruilwaren uitvogelt, waardoor de vis uiteindelijk voor geld wordt verhandeld. Alisa strijkt bij elke transactie één procent op.

Hiermee onderscheidt Sterligov zich van de gewone ruilhandel: er zit altijd geld of geldschuld aan het begin of eind van de keten. De zaken gaan goed: op een wereldkaart in het penthouse zijn punaises geprikt in tientallen Russische steden, waar Sterligov in een tijdspanne van enkele maanden ’anticrisiscentra’ heeft opgericht. Anders gekleurde punaises staan geprikt in Londen, Hong Kong en ook Zwitserland.

„Op die plekken zijn wij nu kantoorruimte aan het huren”, vertelt Sterligov, die een gouden toekomst ziet voor Rusland in het geval de wereldeconomie werkelijk in elkaar stort. „Wij hebben immers al een hoop crises achter de rug. Wij zijn een afgetrainde voetbalploeg. Wij hebben expertise in overleven die nuttig is voor de rest van de wereld.”

Veel mensen zijn nog niet doordrongen van de ernst van de situatie. „De toekomst is ofwel het opnieuw opbouwen van de samenleving nadat de economie in elkaar is gestort, ofwel een derde wereldoorlog waarna de mensheid ophoudt te bestaan. Daarom is het zo belangrijk dat we handelen nu het nog kan. Het is duidelijk dat het huidige kapitalistische systeem heeft gefaald. Kapitalisme is dood. Er is lang genoeg gehandeld in lucht, zoals in aandelen.”

Met zijn grote baard, en zijn teksten doet hij wat denken aan een andere visionair, uit de negentiende eeuw. Bij het noemen van die vergelijking kijken drie nieuwe zakenmannen met paperassen verschrikt op. Sterligov: „Ik heb niets met Karl Marx, ik heb niets met communisme. En ik heb niets tegen geld. Maar we moeten terug naar een reële economie waar niet meer in lucht wordt gehandeld. Met mijn systeem van ruilhandel wordt de rol van geld een stuk kleiner.”

En er zijn alweer nieuwe plannen: Een nieuwe bezwete man in nylon pak vraagt om de aandacht van Sterligov. Het blijkt de directeur te zijn van een school die binnen een week opengaat met geld van Alisa. Een pr-dame laat een advertentie uit de krant zien: iedereen die zonder werk in de stad zit, krijgt een gratis opleiding op de school, die even buiten Moskou ligt en mensen koeien leert melken en groenten verbouwen. Vervolgens biedt de school gratis een lapje grond aan waar mensen min of meer zelfvoorzienend kunnen leven. Sterligov: „Stadsmensen weten niet meer hoe ze een varken moeten slachten, of graan moeten malen. Als wij straks opnieuw moeten beginnen, zijn dat essentiële dingen. Wij moeten ons voorbereiden op het ergste, voor het te laat is.”