Protesteren is er hier niet meer bij

Veel Amerikanen vinden dat de overheid van hun zuurverdiende geld af moeten blijven en klagen steen en been over hun belastingen. Meestal ben ik blij om in Nederland te wonen en af te zijn van dit gezeur; Nederlanders begrijpen beter dat belastingen noodzakelijk zijn voor het algemeen belang.

Dit jaar op 15 april, de datum waarop alle belastingaangiften ingeleverd moeten zijn, waren de bezwaren zeker niet van de lucht. Maar nu vond ik de protesten, die in 750 steden plaatsvonden in de vorm van tea parties, wel iets hebben.

Sinds de Reagan Revolutie is het verzet tegen het betalen van belastingen sterk gegroeid. Veel Amerikanen beschouwen belastingheffing als een verkapte vorm van diefstal, waar ze hun medewerking niet aan willen geven. Politici durven hun vingers niet meer te branden aan het verhogen van belastingen.

Maar met de komst van de ’socialist’ Obama en de verhoging van de overheidsuitgaven is het echt menens geworden. Afgelopen woensdag vulden de straten van vele steden zich met burgers die protesteerden tegen het beleid van de regering, die volgens hen strooit met hun belastingcenten om de economie te stimuleren. Overal werden ’Tax Day tea parties georganiseerd, in navolging van de burgeropstand in Boston tegen de Britse regering in 1773.

De Amerikaanse kolonisten wilden de import van thee door de Britse Oost-Indische Compagnie blokkeren, omdat – zo leren de Amerikaanse geschiedenisboeken – de Britse regering geen belasting mocht heffen op de thee zonder toestemming van de Amerikaanse kolonisten. Om te voorkomen dat Engeland zijn zin kon doordrijven, enterden 60 kolonisten verkleed als Mohawk indianen ’s nachts de drie schepen vol thee die in de haven van Boston lagen en gooiden honderden kisten thee overboord, ter waarde van £10.000. Saillant detail: een deel van deze ’indianen’ verdiende goed geld aan de smokkel van Hollandse thee en wilde de goedkopere Britse thee niet. Maar geen haan die daarnaar kraait. Dit protest leidde tot harde Britse maatregelen, die op hun beurt de Amerikaanse Revolutie ontketenden.

Deze keer stuurden de protesterende Amerikanen niet aan op een gewelddadige opstand. Wel werd in Texas even gedreigd met een nieuwe onafhankelijkheidsverklaring tegenover de Amerikaanse overheid. Burgers lieten via deze tea parties op traditionele Amerikaanse wijze van zich horen, om de regering duidelijk te maken dat ze te weinig naar hen luistert. Het zijn wel vaak dezelfde mensen die op deze acties afkomen; mensen die geloven in samenzweringstheorieën, chronische klagers die nauwelijks tevreden gesteld kunnen worden en ook geen houdbare alternatieven aandragen. Het is ook niet duidelijk in hoeverre deze actie voortkwam uit burgerinitiatieven. Onder de organisatoren was een aantal prominente Republikeinse politici en het conservatieve Fox News zorgde voor voldoende aandacht vanuit de mediawereld.

Toch zijn deze protesten wel een belangrijk teken van actief politiek burgerschap. In honderden steden namen 400.000 mensen de moeite om – vaak verkleed als indianen en Patriots en behangen met theezakjes – van zich te laten horen. Door hun protesten laaide de discussie over nut en noodzaak van belastingheffing weer op. Wat dat betreft was het dus geen slechte week voor de Amerikaanse democratie.

Nederlanders gaan sinds eind jaren tachtig niet meer zo snel de straat op om te protesteren tegen overheidsbeleid. Ze willen wel graag betrokken worden bij beleidsvorming en laten van zich horen bij inspraakbijeenkomsten. Maar burgeractivisme komt zelden voor.

Misschien is de Partij voor de Vrijheid – toch het summum van politiek georganiseerd verzet tegen de status-quo – het beste voorbeeld van deze mentaliteit. Daar kunnen burgers juist niet terecht als zij actief willen protesteren tegen overheidsbeleid. Op hun site zoek je vergeefs naar een uitnodiging actief te worden. Je hoeft niets meer te doen dan je portemonnee te trekken, meer inzet wordt niet verwacht. De PVV heeft één lid en dat is Geert Wilders. Is de PVV zo een typisch Nederlandse protestpartij in een samenleving waar actief politiek burgerschap niet langer gewaardeerd wordt?