Badplaats in verdrukking

Wijk aan Zee lijdt al vele jaren onder de nabijheid van de staalindustrie. Een tekening van Tom Janssen inspireerde tot een wandeling.

Begin 1976 maakte Tom Janssen zijn (misschien wel) allereerste tekening voor dagblad Trouw. Het was een geestige prent bij het artikel ’Badplaats in verdrukking’, over Wijk aan Zee dat zwaar te lijden had onder uitbreiding van de naburige staalgigant Hoogovens. ’Tom’ schetste een jochie dat op het strand zandkastelen bouwt in de vorm van hoogovens, terwijl de fabriekspijpen op de achtergrond roken.

Vorige week won Tom Janssen voor de tweede keer in zijn carrière de Inktspotprijs 2008 voor de beste Nederlandse cartoon. De tekening van een vlezige, bedelende hand die toebehoort aan een bankier met patserig horloge werd door juryvoorzitter Arjo Klamer getypeerd als ’een beeld dat alles zegt’.

Als hommage aan Trouws cartoonist gaan we nog eens terug naar Wijk aan Zee. Te voet vanuit Driehuis, via Oud-Velsen, met de pont van IJmuiden naar Velsen-Noord en tussen dampende en stampende hoogovens door naar de badplaats die sinds 1976 nog verder in verdrukking is geraakt. Het traject is een deel van het Nederlands Kustpad, dat van het Zeeuwse Sluis naar Nieuweschans in Groningen loopt.

De route op ’Zuid’ loopt door een van de lieflijkste gebieden van Kennemerland. Daar lagen vroeger vele buitenplaatsen van rijke Amsterdammers, die in de zomer de oevers van het Wijkermeer opzochten om zo de stank en de drukte van de grote stad te ontvluchten. Er zijn gelukkig nog wat buitens overgebleven, zoals Beeckestijn in Velsen-Zuid. Gebouwd in de 16de eeuw, in 1742 eigendom geworden van de Amsterdamse regent Jacob Boreel en daarna twee eeuwen een erfstuk van de familie. Rondom Beeckestijn liggen prachtige tuinen en een landschapspark.

Het had niet veel gescheeld of het landgoed had in het midden van de negentiende eeuw plaats moeten maken voor de aanleg van het Noordzeekanaal, maar de Boreel die toen eigenaar was, wilde zijn grond niet verkopen. Mogelijk is dat de reden geweest dat het kanaal nu een knik naar het noorden maakt.

Beeckestijn bleef met andere landgoederen in Kennemerland gespaard. Vorige eeuw deed het dienst als kantoor en museum met stijlkamers. Nu kun je er eten, trouwen en feestvieren. In de tuin wordt jaarlijks een popfestival gehouden.

Ingeklemd tussen water, spoor- en autotunnel en andere verkeerswegen ligt Oud-Velsen. Het heeft heel wat terrein prijs moeten geven ten gunste van het Noordzeekanaal, dat in 1876 in gebruik werd genomen. Maar het dorpssfeertje is toch gebleven.

Op de gratis overtocht met de pont over het kanaal is het alles Corus wat de horizon bepaalt. Corus, voorheen Hoogovens. Het vervolg van de route is niet echt betoverend, wel spannend. Door smalle stukjes groen, langs bedrijfsgebouwen en fabriekshallen, naast aan- en afvoerwegen en over spoorbanen. Je hebt een loep nodig om onderweg nog wat charmante details te vinden, zoals het landhuis Scheybeeck net buiten Velsen-Noord of het park (en de overblijfselen van het landhuis) Westerhout.

Heel even waan je je zelfs in het groen, maar dan blijkt al snel dat het met de leefbaarheid in de IJmond nog veel slechter is dan in 1976. Over een smalle corridor tussen de terreinen van Corus naderen we Wijk aan Zee. In 1976 waren er Wijkers die opperden om met z’n allen maar naar het noorden, naar Bakkum, te migreren. Dat is toen niet gebeurd. Niet met z’n allen in elk geval.

Vanaf het duin rondom Wijk aan Zee zie je hoe het dorp inmiddels verder in verdrukking is geraakt. Overal stijgen mysterieuze dampen op uit gebouwen en klinkt oorverdovend lawaai. Het lijkt hier wel een tafereel uit The Lord of the Rings. Het winterse weer maakt de omgeving nog spannender.

Nee, dit is geen zondagswandeling. Maar Tom Janssen is dan ook geen zondagsschilder. Zijn tekening uit 1976 is nog steeds actueel.