Ophef om postuum verschenen dagboek van Franse filosoof

Nooit eerder verschenen notities van Roland Barthes zaaien tweedracht tussen zijn nabestaanden en zijn uitgever.

Deze maand kwamen in Frankrijk twee nooit eerder verschenen teksten uit de nalatenschap van de Franse filosoof en semioticus Roland Barthes (1915 – 1980) uit.

De publicatie zorgde in Frankrijk, waar de intellectuele invloed van de auteur nog altijd groot is, voor ophef. Zijn vriend en voormalig uitgever François Wahl protesteerde tegen de publicatie van de intieme notities. Die zouden volgens Wahl de persoonlijke levenssfeer van de wijsgeer ’beschadigen’.

Het gaat om heel intieme documenten. ’Journal de deuil’ (dagboek van rouw) bevat van verdriet doordrenkte rouwnotities, opgetekend na het overlijden van Barthes’ moeder, Henriëtte Binger. Ze stierf in 1977, 84 jaar oud. Roland Barthes woonde zestig jaar lang met haar onder één dak. Na haar dood kon haar zoon zijn draai niet meer vinden. De auteur overleed drie jaar na zijn moeder bij een auto-ongeluk.

De andere nu gepubliceerde tekst is ’Carnets de voyage en Chine’ (notities van een reis naar China), over een tiendaagse reis die Barthes in 1974 ondernam in gezelschap van François Wahl en feministe Julia Kristeva.

Wahl zegt in de Franse krant Libération dat hij Barthes beloofd heeft zich om diens nagelaten werk te bekommeren. Zo zou hij ervoor zorgen dat er na Barthes’ dood geen onvoltooide teksten uitgegeven zouden worden.

Maar Wahl heeft er geen zeggenschap over. De rechten over de nalatenschap zijn in handen van Michel Salzedo, Barthes’ halfbroer. Barthes wilde deze volgens Wahl niet op papier zetten ’om zijn halfbroer niet te kwetsen’.

De uitgever van de omstreden boeken noemt het protest van Wahl ’hypocriet’, omdat hij kort na de dood van de filosoof wel diens erotische notities uitgaf, ’Soirées de Paris’. Naar zeggen van de uitgever „werpen de nu uitgebrachte teksten een belangrijk licht op de intellectuele ontwikkeling van Barthes.”

Barthes werd bekend bij het grote publiek met zijn boek ’Mythologies suivi de Le Mythe, aujourd’hui’ waarin hij de mythe achter alledaagse beelden en producten uit populaire media analyseert. Zo omschrijft hij de Tour de France als een heldenepos. Hedendaagse reclame is diepgaand beïnvloed door zijn werk.