De monsters van Turkije

Dorpswachters heten ze. De Koerdische boeren die van Turkije wapens en geld krijgen in de strijd tegen de PKK. Maar ze maken zich ook schuldig aan wandaden, zoals laatst de bloedige bruiloft.

Zeventigduizend Koerdische boeren, gewapend met kalasjnikovs. Die kalasjnikovs kregen ze van het Turkse leger, om in het Koerdische deel van Turkije te kunnen strijden tegen de Koerdische afscheidingsbeweging PKK. Maar, blijkt nu uit honderden rechtszaken, de dorpswachters maken zich ook schuldig aan afpersing, drugshandel en het terroriseren van andere Koerden.

Toch wil Turkije – verbeten strijdend tegen de PKK – niets weten van de afschaffing van het systeem van de dorpswachters. Ook niet als blijkt dat er veel onschuldige slachtoffers worden gemaakt.

Vorige week maakte Turkije kennis met een nieuwe gruweldaad. Het geweld deed het land, dat al sinds haar oprichting bekend is met elke vorm van geweld en oorlog, sidderen. De vrouw van president Abdullah Gül zei tegen de journalisten dat zij en haar man in de nacht van de gruweldaad geen oog dicht hadden gedaan. Zij waren waarschijnlijk niet de enigen in Turkije.

Op de avond van 4 mei viel een groep mannen een verlovingsfeest in het dorp Bilge bij de stad Mardin aan. Eerst doorzeefden ze de biddende mannen met kogels. Daarna richtten ze hun kalasjnikovs op de vrouwen en de kinderen. 44 mensen werden gedood. Een elf maanden oude baby werd door zeven kogels geraakt. Turken zagen de tv-beelden van huilende wezen en vrouwen. Een meisje had haar ouders en zes broertjes en zusjes verloren en vertelde dat ze helemaal alleen was overgebleven.

Wie waren deze monsters, wilde iedereen weten. Was het soms de PKK? De volgende dag werd al snel duidelijk dat het om twee rivaliserende families ging. Het is nog steeds gissen naar het werkelijke motief, maar het staat wel vast dat het bloedbad werd aangericht met de wapens die de staat aan Koerdische boeren heeft uitgedeeld.

Dorpswachters hebben het bloedbad gepland en uitgevoerd. Ze waren ervan uitgegaan dat, zoals zo vaak, toch weer de PKK de schuld zou krijgen. Maar deze keer werden ze wel gepakt, met als gevolg dat er eindelijk kritische kanttekeningen worden gezet bij het fenomeen van de dorpswachters.

De dorpswachters bestaan bijna net zo lang als de separatistische PKK. Sinds het midden van de jaren tachtig voorziet de Turkse staat Koerdische boeren van wapens en een goed salaris, zodat ze in samenwerking met Turkse militairen de PKK kunnen uitschakelen. Hun aantal is met de jaren steeds groter geworden en in de tienduizenden opgelopen. Het Turkse leger heeft er veel moeite met de strijd tegen de Koerden in het bergachtige gebied. De dorpswachters kennen de bergen op hun duimpje en zijn vaak betere schutters dan de onervaren, jonge soldaten en deinzen, vanwege hun clancultuur – waar moord, vergelding en eerwraak veel meer voorkomt – niet terug voor een beetje oorlog.

De dorpswachters zijn, dankzij hun wapens en het salaris van de staat, een stuk rijker en machtiger dan de Koerden die niets voelen voor samenwerking met het Turkse leger. Maar ze worden ook gehaat en verstoten door veel Koerden, die hen als collaborateurs en verraders beschouwen.

Moet de Turkse staat deze ’gevaarlijke’ mannen blijven financieren? Volgens de Turkse legertop wel. De hoogste generaal Ilker Basbug was, een paar dagen voor het bloedbad bij Mardin, nog vol lof over de dorpswachters die volgens hem een voorbeeldige taak vervullen in de strijd tegen de PKK. Hij vertelde op een persconferentie ook dat de Verenigde Staten het systeem van de dorpswachters in Afghanistan willen invoeren. De Amerikanen waren zo onder de indruk van het Turkse model dat ze Afghaanse boeren willen bewapenen. Die moeten straks in de bergen van Afghanistan strijden tegen de taliban.

Een paar dagen na de persconferentie vond het drama in het dorpje plaats. Turkse kranten publiceerden ineens volop over de dorpswachters. Tot nu toe zijn er vanwege hun criminele activiteiten ruim duizend rechtszaken tegen hen geopend. Dat is opvallend veel, omdat de mensen meestal de onschendbaar geachte dorpswachters niet durven aan te klagen. Ze zitten in de drugshandel, persen af, slaan mensen in elkaar en moorden wel vaker om vervolgens de schuld bij de PKK neer te leggen.

Maar ondanks dat de discussie over het ’tweede leger van Turkije’ op gang is gekomen en er steeds meer pleidooien klinken voor afschaffing van het militiesysteem, heeft een andere hoge generaal onmiddellijk een rem gezet op de wens van sommige politici om te praten over de toekomst van deze mannen. Hij ontkende niet dat er enkele rotte appels zijn in die grote groep dorpswachters. Maar volgens hem vervullen bijna alle dorpswachters hun taak op een trouwe en heldhaftige manier.

Vooral veel Koerden denken hier anders over. Ahmet Turk, partijleider van de Koerdische DTP, zegt dat het dorpssysteem onmiddellijk afgeschaft moet worden. Het systeem zaait alleen nog maar meer haat in het Koerdische gebied, denkt hij. „Koerden hebben al zoveel geleden door de oorlog. We moeten niet alleen de gangbare onderdrukking trotseren, maar ook het geweld van de dorpswachters. En zolang de dorpswachters die salarissen krijgen en zoveel privileges hebben, zullen ze er alles aan doen om een eventuele vrede tussen het Turkse leger en de PKK te saboteren.”

Kan de staat het zich veroorloven om de boeren in een deel van je land zeventigduizend geweren uit te delen? En hoe kan de staat ooit die wapens terugvragen en het uitbetalen van salarissen stopzetten?

Socioloog Emre Akoz denkt dat het een zware opgave gaat worden om de betaalde militie af te schaffen: „Het bleek in het verleden dat deze mensen in plaats van vrede brengen juist zelf bewust aanslagen pleegden om ervoor te zorgen dat de oorlog niet eindigde. Zolang er oorlog is, zijn ze verzekerd van hun inkomen. Het gaat dan niet alleen hun salarissen, maar ook om geld dat uit drugshandel, wapenhandel en andere illegale activiteiten komt. Ooit moet het wel afgelopen zijn met deze flauwekul van bewapende en betaalde boeren. Maar de Turkse leiders weten zelf ook niet hoe ze dit monster, dat ze zelf hebben gecreëerd, weer in de kooi moeten stoppen.”

Als het de Turkse staat ooit al lukt om het systeem af te schaffen en al die duizenden boeren vrijwillig hun geweren in te laten leveren, dan nog blijft de kwestie van al die andere boeren die jarenlang door de dorpswachters zijn onderdrukt en bestolen. Kunnen zij ooit nog samen in hetzelfde gebied leven als de dorpswachters?

Het is vlak voor de burgemeestersverkiezingen eind maart als een groep Koerdische mannen in Adana zit te praten over het vraagstuk van de dorpswachters. De mildste onder hen zegt: „Ook dorpswachters zijn Koerden. We kunnen niets anders doen dan hen vergeven. Om vooruit te kunnen kijken, moeten we vergeven.”

De rest mompelt wat. Een dertiger, de jongste onder deze mannen in deze armste wijk van Adana: „Wie ben ik om ze te vergeven? Hoe kan ik namens de mensen die de dorpswachters hebben gedood deze verraders vergeven? De grootste vijanden van de Koerden zijn altijd de Koerden zelf geweest. Kijk maar naar de dorpswachters. Ze jagen al 25 jaar in de bergen van Koerdistan op andere Koerden.”