Een eigen draai aan de waarheid

Liza Marklund, de beroemde Zweedse misdaadauteur, blijkt in haar eerste boek de waarheid te hebben verdraaid. Terwijl er ’waargebeurd’ op de omslag stond.

Liza Marklund zit in de beklaagdenbank. Niet vanwege haar misdaadromans zoals bijvoorbeeld ’Springstof’, ’Paradijs’ of ’Prime Time’. Nee, de aanleiding is ’Ondergedoken’, het boek waarmee ze in 1995 in Zweden doorbrak. Dit verbijsterende verhaal over een jonge vrouw in Zweden die wordt mishandeld door haar man en uiteindelijk het land moet ontvluchten, blijkt opeens geen waargebeurd verhaal. Het was destijds wél zo aangekondigd. Ook op de Nederlandse omslag staat: ’Een waargebeurde thriller’.

Maria (Mia) Eriksson, de hoofdpersoon uit het boek, kreeg in de jaren tachtig als eerste westerse vrouw asiel in de Verenigde Staten, op grond van huiselijk geweld in haar geboorteland. Het boek ontketende veertien jaar geleden een enorm debat in Zweden, tot in het parlement aan toe. Liza Marklund werd de frontfiguur voor mishandelde vrouwen, schreef opiniestukken en nam deel aan discussiepanels. Het boek, en de door Marklund daarna geschreven opvolger ’Asiel’, zijn sindsdien feministische bakens, die, zo meenden velen, pijnlijk duidelijk aantoonden dat het Zweedse sociale systeem mishandelde vrouwen in de kou liet staan.

Maar in december vorig jaar verscheen er een boek van Monica Antonsson, een freelance journaliste, die het beeld van de zielige Mia en haar tirannieke man volledig onderuit haalde. Zij interviewde de Libanese ex-man in kwestie, een zoon, familieleden en vrienden en kwam tot de conclusie dat het precies omgekeerd was. Mia was naar het buitenland gevlucht omdat haar nieuwe man had geprobeerd om haar ex-man dood te rijden. De nieuwe man heeft daarvoor later zelfs een straf uitgezeten. Hierover staat niets in het boek van Marklund. Volgens Antonsson heeft ze dat met opzet weggelaten, en ook andere episodes overdreven of verzonnen.

Terwijl het debat over de werkwijze van Marklund, die het verhaal alléén van de kant van Mia beschreef, in alle hevigheid losbarstte, hield de schrijfster zich lange tijd afzijdig. Uiteindelijk reageerde ze, geschrokken van de haatdragende reacties, maar ook verontwaardigd. „Dit heeft veel weg van een drijfjacht. Daar weiger ik aan mee te doen, ik ben geen vos”, aldus de schrijfster.

„Ik heb het verhaal, zoals het aan mij is verteld, in een nieuwe vorm gegoten. Als mensen hebben begrepen dat ’Ondergedoken’ en ’Asiel’ tot in het kleinste detail kloppen, voelen ze zich natuurlijk bedrogen”, reageerde Marklund. Ze blijft erbij dat de gegevens waarop het boek gebaseerd is kloppen. Ze heeft veranderingen aangebracht om herkenning te voorkomen. „Maar ik heb geen dingen verzonnen of overdreven om het verhaal beter te maken.”

De schrijver Jan Guillou, één van de eigenaren van de uitgeverij die het boek destijds op de markt bracht, betreurt de fout. Op het boek had moeten staan: „Gebaseerd op een waar gebeurd verhaal. Net zoals in Hollywood”, zei hij.