'Afrika heeft een kritische massa nodig'

De Sierra Leoonse Khadija Alia Bah (53) is vandaag gastspreker op een internationaal congres over humanitaire noodsituaties aan de universiteit van Groningen. Doel is academici en hulpverleners dichter bijeen te brengen.

1

U heeft als beleidsadviseur voor het Wereldvoedselprogramma in Sierra Leone gewerkt. Hoe beoordeelde u destijds de hulpverlening in dat land?

„In de lange burgeroorlog van de jaren negentig gingen miljoenen naar Sierra Leone. Het is triest dat zoveel geld in verkeerde handen eindigde. In feite regeerden de internationale hulpverleners het land. In navolging van hun succes schoten de lokale hulpgroepen als paddestoelen uit de grond. Vaak was dat één iemand die niet meer dan een kamertje en een telefoon had, en klaar stond om familie in te huren. Ik zag kredietgroepen waar vooral de tussenpersoon winst maakte. Dit soort dingen krijg je, als er niet genoeg controle is.”

2

In uw lezing gaat u in op de rol van de elite in tijden van crisis. Wat verstaat u onder elite?

„Veel vrouwengroepen worden geleid door elitevrouwen. Dat zijn niet per se gestudeerde vrouwen. Ik doel bijvoorbeeld ook op de vrouw van de chief die anderen kan exploiteren, omdat in het dorp de chief heerst en beslist. Heus niet alles dat ’uit de gemeenschap’ zelf komt, is in orde. In Sierra Leone wordt het woord ’minister’ gebruikt voor allerlei big men . Het betekent ’een rijke’, de ultieme corrupteling. En die elite werkt samen met de hulporganisaties.”

3

U zult zich met uw boodschap niet overal geliefd maken?

„Er zijn steeds meer Afrikanen die vinden dat armoede een excuus is geworden voor afhankelijkheid, dat hulp afhankelijk maakt. Die het anders willen. De minister voor jeugdzaken in Sierra Leone had maar 200.000 dollar per jaar. Hij vroeg zijn collega’s allemaal iets voor de jeugd te doen, maar hij kreeg niemand mee. De minister van vrouwenzaken was met haar staf van drie mensen net zo geïsoleerd. Afrika zou meer over het onderwijs moeten nadenken. Levert dat jeugd af met visie? Vernieuwers? Of zien de geslaagden het als privilege om te gaan plunderen?”

4

Moeten we de hulp dan maar afschaffen?

„Nee, maar te veel hulp is politiek gebonden. Amerika zet zijn voedseloverschotten in Afrika af, maar ik zag de gevluchte moeders wiens baby’s dat eten niet konden verteren. Aan beide kanten – van donoren én ontvangers – moet meer transparantie komen, organisaties moeten meer verantwoording afleggen.”

5

Ziet u het hulpwerk nog wel zitten?

„Ik ben een optimist. Afrika zal veranderen, maar we hebben een kritische massa nodig. Laat onze regering de jeugd en marktvrouwen maar eens sms’en wat zíj denken van de volgende lening die Sierra Leone aangaat. Dan creëer je transparantie én een goede waakhond.”