EU: Nog geen Guantánamo-gevangenen

Europa schrikt terug van de opname van gevangenen uit Guantánamo. Maar Nederland is nog steeds het enige EU-land dat openlijk weigert.

Het aanvankelijke enthousiasme om president Obama te helpen met de sluiting van de Guantánamo-gevangenis, bleek gisteren te zijn verdampt in de Europese Unie. Portugal, het enige EU-land dat heeft aangeboden gevangenen op te nemen die nergens anders heen kunnen, heeft de wind van voren gekregen van andere lidstaten. Want de ex-gevangenen zouden vanuit Portugal vrij en ongecontroleerd kunnen reizen in de meeste EU-landen. De ministers van justitie en binnenlandse zaken is gevraagd de risico’s daarvan te bekijken. „Niet alle gevangenen zullen lieverdjes zijn”, zei minister van buitenlandse zaken Verhagen gisteren in Brussel. „We moeten verder praten over de consequenties.”

Volgens de Tsjechische EU-voorzitter Karel Schwarzenberg is dat ’geen kwestie die binnen weken of maanden kan worden opgelost’. Hij wees erop dat de VS nog geen formeel verzoek hebben gedaan om gevangenen op te nemen.

De Europese landen waren blij met Obama’s beslissing om de wereldwijd bekritiseerde Guantánamo-gevangenis voor terroristen binnen een jaar te sluiten. Verscheidene EU-landen zeiden aanvankelijk dat ze willen helpen door gevangenen op te nemen tegen wie onvoldoende bewijs was om hen te berechten en die ook niet terug kunnen naar eigen land. Bij terugkeer naar hun landen in het Midden-Oosten of naar China zouden ze gevaar lopen te worden gemarteld of gedood. Minstens één gevangene is stateloos. Ongeveer vijftig mensen van de 250 die nog vastzitten kunnen nergens heen.

„Dat is in de eerste plaats de verantwoordelijkheid van de Verenigde Staten”, zei minister Verhagen gisteren. „Als die mensen niet terugkunnen, dan ligt verblijf in de Verenigde Staten zelf voor de hand.”

Behalve Nederland en Oostenrijk (dat zegt wettelijk geen gevangenen te kunnen toelaten) is er geen enkel EU-land dat nu al openlijk weigert. Behalve Portugal is er ook geen enkel land dat een aanbod heeft gedaan.

De EU wil wel de thuislanden van de gevangenen helpen bij de terugkeer. Verhagen denkt daarbij vooral aan Jemen. Ongeveer de helft van de resterende gevangenen komt uit Jemen. De EU heeft een goede relatie met Jemen en met ontwikkelingsgeld zouden ’reïntegratieprojecten’ opgezet kunnen worden voor de gevangenen. Ook de VS steunen zulke projecten, maar staan nog niet te juichen over de resultaten.