Lichaam verbannen dichter mag rusten in Turkije

Premier Erdogan heeft de verbannen dichter Nazim Hikmet eerherstel verleend. Na vijftig jaar keert het lichaam van de in 1963 in Moskou overleden dichter terug naar zijn moederland Turkije.

Hij hoefde niet eens een grafsteen te hebben, als hij maar in zijn moederland begraven werd. Deze wens van de grote Turkse dichter Nazim Hikmet wordt na bijna vijftig jaar werkelijkheid. De Turkse regering gaat hem zijn staatsburgerschap teruggeven.

Daarmee is de weg geopend om het graf van Hikmet vanuit Moskou naar Turkije te halen en de verbannen dichter misschien wel bij een plataanboom te begraven.

Het is slechts twee maanden geleden dat de Turkse premier Tayyip Erdogan onder vuur lag vanwege zijn harde, nationalistische houding. Zelfs columnisten die hem altijd door dik en dun hadden gesteund, begonnen kritiek op hem te uiten. Een van hen, Fehmi Koru, zei op de Turkse televisie dat Erdogan als Obama was gekomen en mettertijd in Bush was veranderd.

Deze kritiek heeft Erdogan blijkbaar geraakt. De laatste weken volgt de ene liberale beslissing na de andere. De Turkse staatstelevisie zendt sinds 1 januari ook in het Koerdisch uit. Daarnaast komt op de staatstelevisie de Alevitische minderheid, die een liberale tak van de islam vormt, de laatste dagen ruim aan bod. De grootste verrassing is evenwel het eerherstel voor de bekendste Turkse dichter.

Nazim Hikmet, een communist in hart en nieren, ervoer zijn leven lang de verschrikkingen van de Turkse staat, omdat hij zich in zijn gedichten en toneelstukken verzette tegen de Turkse machthebbers. Vanwege zijn schrijfwerk bracht de in 1902 geboren dichter bijna vijftien jaar door in de gevangenis.

Toen hij vrijkwam, was hij inmiddels vijftig jaar oud; hij moest ook nog in militaire dienst. Hikmet vluchtte naar Moskou en bracht zijn laatste jaren in de Russische hoofdstad door. In 1963 stierf hij met groot verlangen naar zijn moederland.

Het is altijd een groot streven van linkse Turken geweest om hun ’held’ terug te halen naar Turkije. Maar in de ogen van de meerderheid van de bestuurders bleef hij nog lang na zijn dood een landverrader, die het verdiende om in den vreemde weg te rotten. De ironie wilde dat de vertegenwoordiger van de rechtse tak van de regerende AK-partij, vice-premier Cemil Cicek, bekendmaakte dat Hikmet eerherstel krijgt. „Het is aan zijn familie om het graf in Moskou naar Turkije te halen”, zei de ’havik’ van de AK Partij.

Voor zijn dood had Hikmet geschreven: ’Kameraden, als ik sterf voor die dag – en het gaat er steeds meer op lijken dat dat zo zal zijn – begraaf me dan op een dorpsbegraafplaats in Anatolië. En er mag een plataan aan mijn hoofdeind staan. Ik heb geen steen of iets anders nodig’.