Mogen PvdA'ers wel/niet trots zijn op Nederland als nationale staat?

Sinds prinses Máxima zo ongeveer de hele natie over zich heen kreeg met haar slecht- en zelfs verkeerd begrepen uitspraak dat de Nederlander niet bestaat, is het woord zoetjesaan uitgegroeid tot een geuzennaam. Houders van een dubbel paspoort werden eens temeer met een scheef oog aangekeken, want geen echte Nederlanders. En als ik me niet vergis, besloot Rita Verdonk kort daarop haar partij ’Trots op Nederland’ te noemen. Toch had ik nooit verwacht dat de PvdA zich door deze plotselinge oprisping van nationale trots zou laten infecteren en bij monde van Wouter Bos zelfs een warm pleidooi zou houden voor een ’beschaafd nationalisme’.

Van oudsher kenmerkt deze partij zich door een gevoel van solidariteit tussen arbeiders dat aan geen grens gebonden is. Haar volkslied heet ’de Internationale’, ook al zijn slechts weinig sociaal-democraten in staat de bijbehorende coupletten te reproduceren. Het kost hen zelfs moeite neuriënd de wijs te houden van deze meeslepende en zware melodie. Daarmee vergeleken is het Wilhelmus een vrolijk deuntje, dat de meesten nog kunnen meezingen ook. Maar dit terzijde.

Wouter Bos kwam tot zijn ’beschaafd nationalisme’ naar aanleiding van de uitverkiezing van Obama tot president van de Verenigde Staten. Die uitverkiezingen dankte de president niet alleen aan de hoop die hij gewekt had, maar ook aan zijn veelvuldig beroep op de nationalistische gevoelens van veel Amerikanen. Je bent er niet alleen voor jezelf, of voor je gezin. Je bent er ook voor het vaderland. Met zijn: wij het volk, wij Amerikanen, maakte hij enthousiaste gevoelens los, ook onder de jongeren. Die bleken zich graag in te willen zetten voor iets dat groter en omvattender is dan henzelf. En Bos dacht op soortgelijke wijze de PvdA te enthousiasmeren.

Helaas, het pakte averechts uit. Het pleit voor deze partij dat ze meer dan welke partij dan ook verscheurd wordt door de dilemma’s waar de samenleving voor staat. Het bewijst dat er in die club tenminste nog wordt nagedacht. Maar dit keer pakte het wel erg beroerd uit. Nationalisme, redeneerden velen, roept te veel het beeld op van de autochtone Nederlander. Daarmee sluit je allochtonen als het ware uit. Dat kan toch niet de bedoeling zijn? En Wouter Bos liet zich overtuigen: laten we er patriottisme van maken, stelde hij deze week voor.

Dat woord is onmiskenbaar minder zwaar beladen. Waar nationalisme de neiging heeft zich te ontpoppen als een gevaarlijke politieke ideologie die dwingend grenzen stelt, lijkt patriottisme zich tevreden te stellen met een tamelijk onschuldige, maar warme liefde voor het vaderland. En dat kan van alles zijn. Het is een vaag begrip. Vandaar mijn vraag: Mogen PvdA-ers nu wel/niet trots zijn op Nederland als nationale staat?