Voetballer mag moeite hebben met zijn rol

Mentale begeleiding wint dan toch ook in het voetbal terrein. Sportpsycholoog Wim Keizer, werkzaam bij Ajax: „Dat voetballers zich altijd maar als kerels moeten gedragen, is te kort door de bocht.”

Het is een frisse donderdagochtend, luide aanwijzingen schallen over het veld; de selectiespelers van Ajax werken een training af, op het oefenveld naast de Arena. Vanachter de hoge hekken slaat een tiental toeschouwers de trainingsarbeid bewonderend gade. Een jonge man probeert door het afgeschermde raster heen foto’s te maken met zijn mobieltje, een ander maakt aantekeningen in een notitieblok.

Profvoetballers genieten een grote belangstelling. Het is de kunst daarmee om te gaan, zegt sportpsycholoog Wim Keizer. Hij werkt met verschillende topsporters en is sinds het begin van dit seizoen verbonden aan Ajax.

Dat mentale training een belangrijke bijdrage kan leveren aan de sportprestatie, is geen nieuws meer. Zo hebben onder meer de hockeysters en waterpolovrouwen op weg naar hun olympische gouden medailles dankbaar gebruik gemaakt van een sportpsycholoog. Maar ondanks de alom geprezen waarde ervan, lijkt mentale begeleiding in de Nederlandse voetbalwereld nog niet erg gewaardeerd te worden.

Keizer kan dat niet beamen. „Als er probleemsituaties zijn, is de weg naar de sportpsycholoog al lang bekend, net zoals in andere sporten. En trainers zien vaak meer in mentale begeleiding dan buitenstaanders, zoals journalisten of supporters. Of mentale begeleiding welkom is, hangt af van de club, niet van de buitenwereld. Ajax staat er open voor. We streven naar een topsportklimaat, psychologische begeleiding maakt onderdeel uit van de professionaliteit.”

Meerdere clubs in het betaald voetbal hebben ervaring met mentale training, weet Keizer. Op internationaal niveau noemt hij het MilanLab, het onderzoekscentrum van AC Milan, als voorbeeld waar zowel lichaam als psyche centraal staan in het zoeken naar de optimale prestatie.

„Hier bij Ajax zijn we nu een half jaar bezig. Het is de bedoeling dat de mentale begeleiding structureel in het trainingsprogramma aangebracht wordt.” In de eerste plaats ondersteunt Keizer de A-selectie van trainer Van Basten, die van zijn belangstelling voor mentale begeleiding nooit een geheim heeft gemaakt. Daarnaast bestaat het streven om de psychologische begeleiding ook in de andere geledingen van de Amsterdamse club te professionaliseren. „Door in de jeugdopleiding al aandacht te besteden aan de mentale aspecten in de topsport, wennen spelers er aan en groeien ze ook in geestelijk opzicht uit naar topniveau. Let wel, de spelers en de coach verrichten het werk. Ik sta hen alleen bij.”

Wat betekent dit soort begeleiding precies voor de spelers? Keizer: „Een profvoetballer heeft mentaal veel te verwerken. In een seizoen staan rond de vijftig wedstrijden gepland, je moet continu gefocust blijven. Daarbij ontstaan er voortdurend situaties waar je als speler adequaat op moet reageren. Er spelen elf jongens in de basis, terwijl de selectie uit zo’n vijfentwintig spelers bestaat. Het is zaak om goed om te gaan met teleurstellingen, bijvoorbeeld als je niet opgesteld wordt of geblesseerd raakt, en ook met de kansen die je krijgt. Topsporter zijn zit deels in je hoofd.”

Een ander cruciaal aspect is volgens de psycholoog het omgaan met afleiding. Het topvoetbal wordt op de voet gevolgd door media en publiek, de belangen zijn groot, zowel in economisch als inemotioneel opzicht. De speler moet zien dat hij, in jargon, in zijn taak blijft en dat kan lastig zijn, zegt Keizer. Positieve en negatieve media-aandacht, het grote geld, de status: ze vormen factoren die het voetballen op topniveau in de weg kunnen zitten. Overigens wordt de mentale belasting niet alleen bepaald door de sportspecifieke omgeving. Spelers reageren immers verschillend op een gegeven situatie. „Dat een club tien miljoen voor je neerlegt, maakt de ene persoon niets uit, terwijl een ander daardoor enorme druk kan voelen.”

Mentale training helpt topsporters een optimale mentale conditie te verkrijgen, ook voor topvoetballers geen overbodige luxe. Keizer: „Maar veel mensen zeggen van voetballers dat ze niet moeten zeuren. Met een hoog salaris en een sterrenstatus moeten ze zich ook maar als kerels gedragen. Dat vind ik te kort door de bocht. Je mag best wel eens moeite hebben met je rol, je moet kunnen bespreken wat er met je gebeurt. Bovendien, veel talent hebben en snel succesvol zijn is misschien wel leuk, maar juist door met tegenslag en mindere perioden om te leren gaan, word je mentaal sterker. En dat tekent de topsporter.”