'Er zijn genoeg alternatieven'

De financiële crisis noopt tot stevige lessen. Maar er is nauwelijks debat over het huidige geldsysteem, constateren verontruste burgers.

De financiële crisis doet de banken op hun grondvesten schudden. Nationalisaties, overheidssteun en scherpe renteverlagingen hebben die situatie misschien voorlopig gestabiliseerd, maar niet genormaliseerd. Banken zijn nog altijd huiverig geld aan elkaar te lenen, bedrijven klagen over dichtgedraaide kredietkranen.

Beperken van het risico, extra regelgeving, scherper toezicht – het zijn voorbeelden die genoemd worden als oplossing voor de financiële puinhoop. „Maar”, zo stelt econoom Michiel Hötte, „het zijn allemaal oplossingen die liggen binnen het huidige geldsysteem. Het systeem zelf wordt niet ter discussie gesteld.” Voor Hötte en medeorganisator Tanja den Broeder was dat de aanleiding zelf, als ’burgerinitiatief’, een debatavond te organiseren over alternatieve geldsystemen. Het crisisdebat ’MAS!’ (een verwijzing naar het Spaanse woord voor ’meer’ en een afkorting voor monetaire alternatieve systemen) vindt vanavond plaats in debatcentrum De Balie.

Het debat moet volgens Hötte ingaan op de wijze waarop geld in omloop wordt gebracht in een economie. „Mensen staan er versteld van als zij horen waar geld eigenlijk vandaan komt. Al ons geld wordt geschapen door het aangaan van schulden bij een bank, die daarvoor rente vraagt.” Er wordt daarom gesproken over ’rentedragend’ geld, maar er zijn volgens Hötte andere manieren om geld in omloop te brengen.

„Ik heb de discussie over de financiële crisis met stijgende verbazing zitten volgen. Er lijkt, wanneer je de doorsnee media volgt, geen alternatief te zijn voor ons financiële stelsel. Maar na een beetje zoeken op internet vind je een wereld aan mogelijkheden. Ik heb veel interessante voorstellen gevonden, maar ze krijgen geen aandacht van beleidsmakers, politici en media.” Dat gebrek aan aandacht leidt er volgens Hötte toe dat het debat gefragmenteerd blijft: er is geen discussie tussen de verschillende kampen waardoor beide alleen voor eigen parochie preken.

Alternatieven die op de debatavond de revue gaan passeren beslaan onder meer het bij de overheid onderbrengen van de geldcreatie. Hötte: „Als de politiek bepaalt wat er gebeurt met de geldhoeveelheid, is het onderworpen aan democratische controle. Bankiers – centrale banken en individuele – vormen een eigen circuit, en kunnen daarbinnen hun eigen belangen hebben.” Een ander voorbeeld is juist een volledige decentralisatie van de geldcreatie, waarbij iedereen het recht krijgt zijn eigen geldsysteem op te zetten.

Maar nog los van de vraag of en welke van de alternatieve geldsystemen wenselijk zijn, is het vooral noodzakelijk het huidige financiële systeem kritisch tegen het licht te houden, vindt Hötte. „Het gevoel bekruipt je dat het huidige systeem niet het beste is.” Volgens hem moeten er veel lessen uit de crisis getrokken worden. „Kijk naar de nationalisaties van het bankwezen. Sinds het grote Amerikaanse reddingsplan roepen mensen dat banken niet too big to fail mogen zijn. Maar minister Bos besluit eigenlijk automatisch dat Fortis en ABN Amro geïntegreerd moeten worden, zodat we weer een bank krijgen die internationaal kan meespelen. Is dat verstandig? Daar hoor je niemand over.”