'We zijn onrealistisch optimistisch over Obama'

Zelden zullen de verwachtingen zo hooggespannen zijn geweest bij de komst van een nieuwe wereldleider. Barack Obama heeft alleen nog maar toespraken gehouden, geen enkele politieke daad verricht. Toch klopt ons hart vol verwachting en heerst het gevoel dat Obama werkelijk voor change gaat zorgen.

Dat Obama charisma heeft, staat voor Paul van Lange, hoogleraar sociale psychologie aan de Vrije Universiteit, buiten kijf. Maar dat verklaart volgens hem niet de grote adoratie die hem vanuit de hele wereld ten deel valt. Die ligt ook buiten hemzelf. Van Lange: „De belangrijkste verklaring voor onze euforie over deze nieuwe president is dat wij leven in een onzekere periode, zowel qua inkomen als qua oorlogsdreiging. Daardoor is er een breed gevoelde behoefte aan een leider met positief charisma, aan iemand die we durven vertrouwen.

„Ik denk niet dat McCain eenzelfde euforie los had kunnen maken, want hij vertegenwoordigt niet het gevoel van hoop of verandering. Maar als Hillary Clinton president was geworden, had zij eenzelfde gevoel bij ons op kunnen roepen.”

We moeten niet te veel vertrouwen op ons oordeelsvermogen, zegt Van Lange. Want in onzekere tijden zijn we snel geneigd een leider te overschatten. „De geschiedenis heeft laten zien dat er een gevaarlijke kant zit aan deze tendens.”

Bij Obama was heel duidelijk te zien dat onze verwachtingen stegen toen de financiële crisis zich openbaarde. Van Lange: „Zijn optimistische boodschap van hoop en verandering viel precies in goede aarde. Hij is er voor iedereen, zegt hij. En dat doet hij tamelijk overtuigend. Zijn stijl van praten heeft ook charme. Hij maakt oogcontact, kijkt veel naar boven. Dat is een hele vrolijke afwisseling na Bush.

„Maar wij denken ten onrechte dat we hem echt kennen, omdat we zijn toespraken hebben gehoord. We schrijven allerlei eigenschappen aan hem toe, omdat we een sterke leider in hem wíllen zien. We zijn onrealistisch optimistisch geworden in onze omarming van Obama.”

Van Lange maakt de vergelijking met de Franse president Sarkozy, van wie we de daadkracht ook bewonderen, ongeacht of hij er resultaat mee boekt.

Het krediet dat Obama nu heeft opgebouwd, is wel erg breekbaar, omdat het alleen op zijn presentatie steunt. Zonder fouten zal hij redelijk lang op dit krediet kunnen teren, meent Van Lange. „Maar als mensen het financieel minder krijgen of andere onzekerheden blijven knagen, dan zal zijn imago toch afbrokkelen. Dan maakt hij de verwachtingen niet waar.”