Rusland eist rol in wereld op

In München begint vandaag een internationale conferentie over defensiezaken. Rusland heeft de discussie alvast op scherp gezet.

Sinds december leek de verkilde verhouding tussen Rusland en het Westen weer te verbeteren.

Moskou heette Barack Obama welkom, die op zijn beurt liet doorschemeren het door Moskou gehate Amerikaanse raketschild in Polen en Tsjechië op de lange baan te willen schuiven. De Navo hervatte informeel de dialoog met Moskou die na de Russische inval deze zomer in Georgië was stopgezet.

Op de veiligheidstop in München – een soort Davos voor defensiezaken die vandaag begint – zou Navo-topman Jaap de Hoop Scheffer voor het eerst weer een Russische minister ontmoeten. En er leek een doorbraak op handen over bevoorrading van Westerse troepen in Afghanistan via Russisch grondgebied en Oezbekistan.

Maar Rusland heeft de zaak op scherp gezet. Na vorige maand de Europese landen zijn macht te hebben getoond door de gaskraan naar Oekraïne dicht te draaien – al lag de schuld voor dat conflict voor een groot deel bij Oekraïne zelf – toont het nu zijn invloed in Centraal-Azië. Het gaf Kirgizië een cadeau van twee miljard dollar om de economische crisis op te vangen, waarna de president van dat verarmde land dinsdag aankondigde dat de Amerikaanse basis in Manas dicht moet. En die is belangrijk voor de bevoorrading van Westerse troepen in Afghanistan, bijvoorbeeld om de 30.000 extra man aan te voeren die Obama wil sturen.

Moskou wil een aantal dingen bereiken. In de eerste plaats wil het door de VS en Europa als volwaardige wereldmacht worden behandeld, waarmee rekening gehouden moet worden in alle strategische kwesties. In de tweede plaats wil het zijn buurlanden – zijn invloedssfeer, zoals Moskou dat ziet – duidelijk maken dat ze geen afspraken met het Westen kunnen maken zonder Russische instemming. Daartoe gebruikt het geld, energie, diplomatie en militaire dreiging. En in de derde plaats ziet Moskou graag dat de Westerse militaire capaciteit, zoals die van de Navo, wordt verzwakt.

Die boodschap was ook al afgegeven met het Russische militaire ingrijpen in Georgië. Daarmee toonde Moskou zijn buren en anderen dat het bereid is desnoods met militaire middelen zijn gezag te herstellen. Bovendien toonde het aan dat de invloed van de Navo beperkt is. De Navo keek immers machteloos toe hoe Rusland de Georgische poging frustreerde om zijn twee opstandige regio’s weer in te lijven. En dat terwijl de Navo Georgië op termijn lid wil maken. In de Georgische regio Abchazië wil Moskou nu bovendien een marinebasis aan de Zwarte Zee inrichten, wat de Navo ’verontrust’.

De nieuwe stap van Kirgizië brengt dat strategische spel op een hoger niveau. Moskou weet dat de nieuwe Amerikaanse president Obama de oorlog in Afghanistan wil intensiveren door er extra troepen heen te zenden. Ook weet Moskou dat de bevoorradingsroute via Pakistan kwetsbaar is, wat deze week nog eens bleek toen islamitische opstandelingen een brug bij de Khyberpas opbliezen. Hoewel Moskou net zo goed als het Westen er belang bij heeft dat Afghanistan geen islamitisch broeinest van terreur wordt, lijkt het nu zelfs in deze kwestie bereid Obama in de wielen te rijden.

Rusland heeft een stevig verlanglijstje. Het wil dat de Navo afziet van uitbreiding met Oekraïne en Georgië; het wil stopzetting van het Amerikaanse raketschild; het wil complete zeggenschap over Westerse (militaire en energie-)activiteiten in Centraal-Azië; het wil een marinebasis behouden aan de Zwarte Zee en het wil een centrale rol in de kwestie-Iran en het Midden-Oosten. Het wenst, kortom, dat als de VS en Europa iets willen doen in de cirkel van landen rond Rusland, dat ze eerst en direct zaken doen met Moskou.