De hoop in de concrete gedaante van een chemokuur

Het ’Farmacotherapeutisch Kompas’ bestaat 25 jaar. Het zal u een zorg zijn, maar ik wou er toch even iets over kwijt. Het gaat hier om een publicatie die wordt verzorgd door het College voor Zorgverzekeringen dat u niet moet verwarren met een club van zorgverzekeraars, want daar hebben ze niets mee te maken.

Het kompas is de beste pillengids voorhanden in de Nederlandse taal voor professionals in de gezondheidszorg. Alle op recept verkrijgbare geneesmiddelen worden er in beschreven waarbij aandacht wordt gegeven aan een aantal aspecten van het middel: eigenschappen – waarvoor is het geschikt – wanneer moet je het echt niet voorschrijven – kan het bij zwangeren – wat zijn de bijwerkingen – wat doet het met andere middelen samen – zijn er risico’s – wat gebeurt er bij overdosering – hoe moet je doseren?

Dat is nogal wat en het is dan ook een dik boek van 1248pp dundruk, omvang ouderwets telefoonboek. Het bijzondere van het Kompas is dat iedere praktiserende arts in Nederland het gratis krijgt toegestuurd, en dat elk jaar opnieuw in herziene versie.

U kunt er ook op internet in bladeren (www.fk.cvz.nl) maar ik raad het af, niet uit arrogantie, niet omdat u te dom bent, ook niet uit vrees dat u er achter zou komen dat we eigenlijk havervlokken en konijnenkeutels verkopen in plaats van dihydrotetradesoxynaseose (als Kaliumzout), maar omdat u het als niet-medische professional slechts half zult kunnen volgen en u kent het Engelse gezegde: a little knowledge is a dangerous thing.

De tekst ritselt van de sympathicomimetica, angiotensine, afterload, diuretica, gamma-isomeren, lichtdermatosen en M.Avium-infecties en je bent als leek een hele tijd aan het googlen voordat je bij benadering weet waar het over gaat. Het betreft hier niet de complexiteit van een astrofysische calculatie maar veel meer de ingewikkeldheid van het Londense stratennet en de daar overheen gelegde netwerken van bus, taxi en treinverkeer. Niet te volgen voor niet-ingewijden. Daar komt nog bij dat Ivan Wolffers al jarenlang een voortreffelijke gids voor leken publiceert.

Het doel van het Kompas is om artsen te helpen op goede gronden de juiste middelen voor te schrijven. U denkt dat dat een open deur is, maar de medische voorschrijfpraktijk spiegelt zich wel aan het Kompas, maar is daar niet zonder meer uit af te leiden.

Het Kompas kan in zekere zin vergeleken worden met de Bijbel en zoals daar allerlei initiatieven uit opbloeiden die moeilijk uit het Oude of het Nieuwe Testament zijn af te leiden, zo doen artsen dingen met geneesmiddelen die je niet uit het Kompas zou verwachten.

Ik geloof niet dat een nauwkeurige studie van bijbelteksten iemand ooit op het idee zou kunnen brengen van het huidige Vaticaan, maar een priester zal desgevraagd met enige nadruk juist op deze teksten wijzen als de grond voor zijn handelen.

Zo zit dat ook met artsen. Zij houden het Kompas wel vast als leidraad maar niet als een bindende serie opdrachten. Dat komt omdat het Kompas een wetenschappelijke analyse biedt (voor zover we die kennen) van de gebeurtenissen in ons lichaam, en die wetenschappelijke analyse is maar een aspect van de toestand.

Wij slikken over het algemeen meer dan wetenschappelijk valt te rechtvaardigen. Wie met een doodziek kind bij de dokter naar binnen gaat die wil met een krachtig middel tegen de ellende naar buiten komen. En niet met een veel te ingewikkeld verhaal over ’entero-virussen waar we nu eenmaal niks tegen hebben zodat u zich geen zorgen hoeft te maken omdat de infectie vanzelf zal uitdoven daar de weerstand van uw kind echt wel voldoende’

„Zei u daarnet infectie? Hoorde ik dat goed? Een infectie? Dan eis ik antibiotica, nú!”

U krijgt uw antibiotica. Maar het slaat nergens op. Larochefoucauld zei dat de Hoop een lellebel mag wezen, maar zij leidt ons langs een aangenaam pad naar de dood. In de oncologie eisen mensen niet zelden dat die hoop een concrete gedaante aanneemt in de vorm van een chemokuur. Het pad wordt er niet aangenamer op, de dood blijft rustig staan wachten waar hij toch al stond, en het Kompas wordt uit het raam gegooid. Het is niet altijd even duidelijk of het de oncoloog is of de zieke die een hopeloze chemokuur in gang zet.

Er zijn dus veel situaties waarin we wel weten wat het Kompas zegt maar er niet naar handelen en ik acht dat verdedigbaar. En al achtte ik het niet verdedigbaar, de medische praktijk blijft slechts ten dele verankerd in wetenschappelijke analyse.

Tenslotte kan ik het niet laten met enige trots te melden dat van alle Europese artsen de Nederlandse de minst irrationele voorschrijvers zijn. Zij blijven het dichtst bij het Kompas. Daar kunt u nog plezier aan beleven want in Spanje, waar je antibiotica zo ongeveer bij de cornflakes kunt krijgen, heeft het rondstrooien ervan zulke nare bacteriën geselecteerd dat de IC’s enige tijd gesloten moesten worden.