CDA-PvdA-CU-coalitie is in belang van de ambtenaar

Als de nieuwbakken informateur Herman Tjeenk Willink zich over de wensenlijstjes met coalitievoorkeuren buigt, zou hij eens verder moeten kijken dan alleen de stabiliteit van het land en een vruchtbare samenwerking met het parlement. Ook het lot van de hardwerkende rijksambtenaar zou de vicepresident van de Raad van State in het achterhoofd moeten houden. Vooral voor beleidsmedewerkers op de verschillende ministeries kan het nogal schelen welke partijen met elkaar in het coalitiebootje stappen, zo berekende het ministerie van binnenlandse zaken in de aanloop naar 9 juni op basis van vier maanden in 2009.

De rekensom is eenvoudig. Eerst bereken je hoeveel Kamervragen een politieke partij gemiddeld per persoon stelt aan een departement. Dat gemiddelde vermenigvuldig je met het aantal behaalde zetels. Ervan uitgaande dat oppositiepartijen twee keer zoveel vragen stellen als coalitiepartijen, vermenigvuldig je het aantal vragen tenslotte desgewenst met twee, en zie daar: de schatting is een feit.

De uitkomst is duidelijk. In het belang van de rijksambtenaar kan Tjeenk Willink het beste het laatste kabinet van CDA, PvdA en ChristenUnie voortzetten. Alle andere opties leveren meer werk op. Zo kan een kabinet van VVD, PVV en CDA rekenen op een forse stijging van het aantal vragen aan het adres van onderwijs, cultuur en wetenschappen. Daar zal het dus gedaan zijn met de negen-tot-vijf-mentaliteit. Een coalitie van PvdA, CDA, D66 en ChristenUnie zal daarentegen zorgen voor duimen draaien op Sociale Zaken, omdat de vragen met een kwart af zullen nemen.

Vragen stellen is een handige manier voor Kamerleden om informatie te verkrijgen, en ze zijn er in allerlei soorten en maten. De meest laagdrempelige is de schriftelijke variant, die op ieder moment van het jaar gesteld kan worden. Nadeel kan zijn dat bewindslieden minstens drie weken de tijd hebben om antwoord te geven. Parlementariërs met minder geduld zoeken hun heil bij het wekelijkse mondelinge vragenuurtje. Voordeel daarvan is dat het rechtstreeks wordt uitgezonden door de publieke omroep, wat gratis reclame oplevert. Niet voor niets is het elke dinsdag weer dringen geblazen in de e-mailpot van de Kamervoorzitter. Er is immers enkel tijd voor vier vragen en bij dezelfde vragen geldt: wie het eerst komt wie het eerst maalt. PVV’er Fleur Agema springt daarom liefst zo rond het ochtendgloren uit bed, scant de kranten, dient per mail mondelinge vragen in en kruipt weer lekker onder de wol.

Lang niet alle Kamerleden maken er een sport van om zoveel mogelijk vragen in te dienen. Sommigen beklagen zich openlijk over het ongelimiteerde gemak waarmee ervan gebruik wordt gemaakt. Voormalig LPF-Kamerlid Joost Eerdmans had er zelfs zo genoeg van dat hij in 2004 de Kamervraag van het jaar uitriep. De twijfelachtige eer viel ten beurt aan PvdA-parlementariërs Van Heemst en Wolfsen die de minister van justitie Donner het vuur aan de schenen legden over een tenenlikker die de Rotterdamse parken onveilig maakte met zijn tong. Eerdmans wilde op zijn beurt wel eens van minister Remkes weten hoeveel dat nou eigenlijk kostte, de beantwoording van zo’n Kamervraag. 1250 euro, berekende die. In totaal werden bewindspersonen in dat jaar voor 3,6 miljoen euro bevraagd.

Het vragenrecht, dat stamt uit 1906, is niet altijd zo’n grote kostenpost geweest. De eerste tien jaar bleef het jaarlijkse aantal door de Tweede Kamer ingediende schriftelijke vragen beperkt tot onder de honderd. Pas eind jaren zestig passeerde het voor het eerst de grens van duizend. Begin jaren zeventig daalde de interesse voor de schriftelijke vraag bovendien doordat de net aangetreden Kamervoorzitter Vondeling de mondelinge vraag nieuw leven in blies. Bovendien gold vroeger nog dat Kamervragen alleen beantwoord hoefden te worden, als een meerderheid dat wenste. Pas sinds eind jaren tachtig geldt de antwoordplicht ook voor individuele leden. Daardoor konden bewindslieden niet langer onder kritische vragen van de oppositie uit. Alleen in het belang van de staat mogen ze de Kamer het antwoord schuldig blijven. Die kan dat accepteren óf hem naar huis sturen.