Ruzie om geld werd racist fataal

amsterdam – Als we het relaas van André Visagie mogen geloven, moet het een gruwelijk gezicht zijn geweest: de plaats delict, waar Eugène Terreblanche zaterdag door twee jonge zwarte mannen werd doodgeslagen. Volgens de voorzitter van de Afrikaner Weerstandsbeweging (AWB) was het levenloze lichaam van zijn vermoorde leider dusdanig verminkt dat hij nauwelijks herkenbaar was.

„Overal zat bloed, plassen op de matras, het kussen, de vloer, en spetters op de muren en het plafond. Ik denk dat hij vrijwel direct dood was, maar de moordenaars bleven op zijn lichaam inslaan, en het bewerken met het hakmes.” De moeder van de 15-jarige dader, die op het politiebureau met haar zoon sprak, gaf een iets andere maar niet minder gruwelijke lezing van de gebeurtenissen. Zij vertelde persbureau AP dat haar zoon, samen met zijn 28-jarige handlanger, Terreblanche om beurten met een ijzeren staaf geslagen zou hebben, tot hij dood was.

Hoe akelig ook, de manier waarop Terreblanche aan zijn einde kwam, is in Zuid-Afrika niet héél uitzonderlijk. Geweld is er sowieso aan de orde van de dag: dagelijks vallen er vijftig doden, meest zwarten. Met enige regelmaat vallen ook slachtoffers bij ’plaatsaanvalle’, overvallen op boerderijen. Volgens de boerenorganisatie Agri SA (vertegenwoordiger van het grootste deel van de 45.000 blanke boeren) vinden in het land zo’n 750 à 800 van dit soort overvallen per jaar plaats. Daders: jonge zwarte mannen, slachtoffers: blanke boeren. Er zouden zo’n honderd doden per jaar bij vallen, buitensporig geweld is geen uitzondering.

Onderzoek uit 2003 wees uit dat roof in negen van de tien gevallen het motief was voor de aanvallen. Maar over de precieze motivatie van het geweld verschillen de meningen. Blanke, Afrikaner organisaties menen dat er ook rassenhaat in het spel is, hoewel het onderzoek dat slechts in 2 procent van de gevallen vaststelde.

Overheid en vakbonden laten op hun beurt doorschemeren dat uitbuiting van zwarte medewerkers wel eens de oorzaak kan zijn van het geweld.

Dit verschil in inzicht speelt ook nu, bij de moord op Terreblanche. Vertegenwoordigers van de overheid en regeringspartij ANC benadrukken dat alles erop wijst dat de moord geen politieke of raciale achtergrond had, maar plaatsvond na een conflict over achterstallig loon. Dat Terreblanche zijn zwarte personeel slecht behandelde, blijkt ook uit zijn persoonlijke geschiedenis: hij werd eerder veroordeeld en vastgezet nadat hij een zwarte werker bijna had doodgeslagen.

Aan de andere kant legde AWB-voorzitter Visagie onmiddellijk een verband met uitspraken van de jonge ANC-leider Julius Malema. Die riep vorige maand controverse op door bij een jongerenbijeenkomst het lied ’Schiet de Boer neer’ te zingen, een strijdlied dat zwarten zongen ten tijde van de apartheid. Volgens de vrienden van Terreblanche zet het lied in de huidige context aan tot raciaal geweld.

Zij kregen vorige week gelijk van het Zuid-Afrikaanse Hooggerechtshof dat het lied als ’ongrondwettelijk’ bestempelde. Maar het ANC ging in beroep – het lied zou onderdeel zijn van zijn ’cultureel erfgoed’. „De zwarte gemeenschap heeft nooit de oorlog verklaard aan een andere groep in Zuid-Afrika”, stelde een ANC-woordvoerder zondag, in reactie op de beschuldiging van Visagie. „Dit zijn sentimenten die de polarisatie binnen de bevolking versterken.”