Poging tot demontage

Hoe demonteer je een belastende getuige? Thomas Walther, de onderzoeksrechter die de gangen van Ivan Demjanjuk in de oorlogsjaren is nagegaan, was die getuige. Met een zevental documenten en een verhoor van een tijdgenoot en kameraad van Demjanjuk – Alex Nagorny – had hij dinsdag aangetoond dat Demjanjuks eerdere verklaringen elkaar tegenspraken. Gisteren was het de beurt aan de verdediger, Ulrich Busch om Walthers betoog te ondergraven.

Hoe demonteer je dus zo’n getuige? Een sleutelfiguur nog wel: zonder diens recherchearbeid was er zelfs geen aanklacht geweest.

Ulrich Busch moet – dat zij gezegd – een uphill battle voeren, want bijna alles spreekt tegen zijn cliënt: de demonstratieve wijze waarop zijn cliënt in de rechtszaal ’aanwezig afwezig’ is, de zwaarte van de aanklacht, de aangevoerde documenten, en ook de publieke opinie, bespeeld door delen van de media, door wie Busch zich regelmatig gedemoniseerd voelt.

Het lijkt ook of zijn eigen strategie hem in de weg zit, met zijn weinig productieve obstructies van de procesgang of slecht geplaatste tegenwerpingen, die hem menigmaal de woede van de rechtbank hebben opgeleverd. Een van de rechters, de nogal opvliegerige Thomas Lenz, staat bij herhaling op ontploffen als Busch weer eens het woord voert en citeert uit stukken die niemand in de dossiers kan terugvinden. De aanvaringen tussen verdediger en rechtbank behoren inmiddels tot het ritueel, met aan weerszijden rood aangelopen koppen en met, op pijnlijke momenten, zelfs aanzienverlies van het hof.

Ook gisteren ging het mis. Een schot van Busch ging in eigen richting af, toen hij bij zijn demontagepoging aan getuige Walther twee van het internet geplukte printjes ter identificatie wilde voorleggen. Het ging om fotokopieën van het inmiddels beroemde SS-persoonsbewijs dat Ivan Demjanjuk tot kampbewaker in Sobibor maakt.

Die kopieën moesten kennelijk suggereren dat er meerdere ’originelen’ in omloop waren, conform de complottheorie dat er slechts van vervalsingen sprake kan zijn. De rechtbank liet de prints van Busch echter niet toe en de verdediger blameerde zich toen de herkomst ervan bleek: twee revisionistische sites, waarvan een zich ’news for white people worldwide’ noemt.

Zinvoller leek de aanpak om de getuige te confronteren met alles wat hij niet had onderzocht, een aanpak die een beeld moest opleveren van een onderzoeker die elementen die ontlastend waren voor de aangeklaagde, had genegeerd. Zoals ooggetuigeverslagen in archieven die Demjanjuk niet in Sobibor hebben gezien. Of aanklachten in Italië die Demjanjuk in Triëst laten vechten tegen partizanen. Niet onderzocht had Walther ook het Wehrmacht-archief in Berlijn, waar nog de namen van 1,5 miljoen krijgsgevangenen opgenomen staan – en onder hen mogelijkerwijze die van Demjanjuk.

Vandaag demonteert hij verder.