Zelfdoding kan nooit een zaak van enkel het individu zijn

Zoals viel te verwachten na de zelfgekozen dood van de schrijvers Hugo Claus en J. J. Voskuil enkele jaren terug, eist nu een groep prominente zeventigers het recht op hulp bij zelfdoding op voor oudere mensen aan wie de zin in het leven is ontvallen. ’Ik bepaal dat. Daar gaat niemand anders over’, verklaarde initiatiefneemster Yvonne van Baarle. Zij rekent zich tot een generatie die het gewoon ’niet pikt’ dat die hulp aan iemand die uit vrije wil voor de dood kiest, zou worden onthouden.

Niet eerder is zo onverbloemd het recht op zelfbeschikking opgeëist. En zelfs meer dan dat. De groep, met enkele oud-politici van naam in haar midden, zoals Bolkestein, Terlouw en D’Ancona, eist ook een recht op hulp van derden op. Dat zouden speciaal opgeleide hulpverleners moeten zijn, niet per se artsen, aan wie nu de uitvoering van euthanasie is voorbehouden, alsook het doorslaggevende oordeel. Van Baarle en haar medestanders willen de dood uit vrije wil juist uit de medische sfeer halen.

Hun eisen gaan in meer dan één opzicht veel verder dan de euthanasiewet uit 2001. Ze kenmerken zich door een uiterst individualistische benadering, die eraan voorbijgaat dat zelfdoding de omgeving en uiteindelijk de gehele samenleving raakt. Wat is de kwaliteit van leven waard in een samenleving die de dood op verzoek zo gemakkelijk toestaat? De benadering gaat er ook aan voorbij dat degene wiens hulp wordt ingeroepen, met een morele last wordt opgezadeld. Van Baarle praatte dat aspect weg. Volgens haar hoeft de hulpverlener alleen maar in de dodelijke middelen te voorzien. Je neemt die zelf in, niemand anders is dus verantwoordelijk, zei ze. Dat is veel te eenvoudig geredeneerd, zoals het vorig jaar verschenen boek ’Verlossers naast God’ over de euthanasiepraktijk laat zien.

De groep heeft wel een punt met de waarneming dat het verschijnsel ’klaar met het leven’ niet beperkt blijft tot een elite die haar mondigheid tot het einde toe politiek wil onderstrepen. Maar de vraag is of zelfdoding het antwoord van de samenleving op dit probleem moet zijn. Het gevaar van politisering van het zelfbeschikkingsrecht is, zoals de geschiedenis van de abortus- en euthanasiewetgeving heeft laten zien, dat alternatieven gemakkelijk buiten beeld raken. Deze krant blijft erbij dat zelfdoding nimmer sociaal normaal mag worden, omdat daarmee het leven aan waarde en, hoe paradoxaal ook, de samenleving aan mededogen verliest.