Solidaridad breekt met de bisschoppen

Veertig jaar lang zamelde Solidaridad namens de bisschoppen geld in voor armen in Zuid-Amerika. De bisschoppen eisen meer zeggenschap, Solidaridad vindt dat ’onethisch’. Nu gaan ze scheiden.

„We hebben slechts nieuws.” Zo begint de brief die parochies, pastores en religieuzen vandaag krijgen van Solidaridad. De interkerkelijke hulpverleningsorganisatie verbreekt de banden met de Nederlandse bisschoppen.

Veertig jaar lang verzorgde Solidaridad inzamelingsacties voor de armsten in Latijns-Amerika. Ze haalde geld op in opdracht van de bisschoppenconferentie, tijdens de jaarlijkse adventsactie zo’n zeven ton.

De Bisschoppelijke commissie missie en ontwikkelingssamenwerking (BCMO) wilde ’meer zeggenschap’ over de geïnde gelden. Nu nog gaan de collectes naar fondsenwervers ’zonder dat de kerk betrokkenheid heeft bij de bestedingen’, aldus een document van de BCMO.

Solidaridad en BCMO –in de persoon van bisschop Punt van Haarlem– hebben daarover gesprekken gevoerd. Die waren volgens de brief, die parochies vandaag ontvangen, ’niet altijd eenvoudig’. De plannen van de BCMO waren ’niet echt bespreekbaar’. Gaandeweg bleken de plannen volgens Solidaridad geen voornemens te zijn, maar een regelrecht ’dictaat’. Het was slikken of stikken, zegt Solidaridad-directeur Nico Roozen.

Volgens woordvoerder Wim Peeters, namens bisschop Punt, lagen er voor Solidaridad twee mogelijkheden. Door fusies en een andere opzet was Solidaridad losser van de kerken komen te staan. Solidaridad kon kiezen om de band met de kerk aan te halen, of een algemenere organisatie te worden en dan net als andere op het collecterooster te komen, voor projecten die door de bisschoppen zijn goedgekeurd. Solidaridad koos het laatste en de bisschoppen gingen daarmee akkoord, zegt Peeters. „Solidaridad heeft nu kennelijk voor een derde mogelijkheid gekozen. Ze hechten niet aan verder contact met de rk kerk.”

Naast deze wijziging bij Solidaridad is er ook bij de bisschoppen iets veranderd op het gebied van missie en ontwikkelingssamenwerking. De nieuwe BCMO zal – net als Solidaridad – professioneler worden. Ze stelt eisen aan de besteding van de gelden die opgehaald zijn en die bij ontwikkelingsorganisaties terechtkomen.

De speelruimte die Solidaridad tot dusver had, is ze daardoor kwijt. Ook donaties in de vorm van legaten en erfenissen zouden volgens de brief van het Solidaridad-bestuur onder de zeggenschap van de BCMO vallen. Roozen: „Ik kan me nog iets voorstellen bij de wens van de bisschoppen om iets te vertellen te hebben over geld dat je in parochies ophaalt. Maar ze hebben een machtsgreep gepleegd en willen ook alles te zeggen hebben over geld dat we op andere manieren binnenhalen, via directmail, legaten en erfenissen. Collectes leveren zeven ton op, de rest bijna drie miljoen euro.”

De verantwoordelijkheid voor fondsenwerving, actie of campagne verschuift naar de bisschoppen, tot ongenoegen van Solidaridad. Dat wordt niet meer dan een ’uitvoeringsorganisatie’. Roozen: „Dat zou in strijd zijn met de regels van het CBF, het keurmerk van goede doelen. De goede gever doneert in vertrouwen aan bijvoorbeeld de Vastenactie, maar de Vastenactie heeft geen zeggenschap over de bestedingen. De besluitvorming daarover ligt bij een partij met een ander profiel dan die van de fondsenwerver, namelijk bij de bisschoppen. Uit ethisch oogpunt is dat een onbegaanbare weg.” De bisschoppen worden volgens Roozen steeds behoudender katholiek, zijn Solidaridad is ’progressief-oecumenisch’.

In de brief wijst Solidaridad op een paar andere gevolgen. „Fondsenwervend, liturgisch en educatief materiaal moet goedgekeurd worden door BCMO. De vereiste kerkelijke signatuur biedt weinig mogelijkheden om echt te laten zien wat er in de Derde Wereld leeft en gebeurt.” Bij een meningsverschil kun je zó ingeruild worden voor een gezagsgetrouwer club, klaagt Solidaridad.

De hulp zal gaan naar ’conservatief kerkelijke projecten’, niet meer zozeer naar de armen, meldt de brief. „Veel opgebouwde kennis over de rol van geloof en cultuur in ontwikkelingsprocessen zal terzijde worden geschoven en zal plaatsmaken voor een dogmatische waarheidsopvatting die weinig ruimte laat voor een echte dialoog met andere tradities. Het kerkinstituut zal centraal staan, en niet langer de arme.” Dat, licht Roozen toe, is in strijd met de lange diaconale traditie van de kerk.

Alles moet passen binnen de ’sociale leer en moraal van de rk kerk’, schrijft Solidaridad. Wat is daar mis mee? Roozen: „De moraal van de kerk levert grote problemen op, op terreinen als de bestrijding van hiv en een verantwoorde bevolkingspolitiek. Hoogkerkelijke opvattingen over de positie van de vrouw in kerk en samenleving en over homoseksualiteit zijn belemmerende factoren voor emancipatie. Een zekere mate van ’door de vingers zien’ lijkt nu weer verleden tijd. Alle touwtjes worden strak aangehaald’.”

Directeur Roozen beschouwt de nieuwe wind die er vanuit het episcopaat waait als „een breuk met een open en wereldbetrokken model van kerk-zijn”.

Over de andere organisaties (zie inzet), die wél voor de BCMO gaan werken, wil Roozen niet veel kwijt. „Ik vermoed dat de andere missionaire organisaties om opportunistische redenen met de lijn van de bisschoppen zullen meegaan.”

De bisschoppen hebben inmiddels hun bestuurszetels bij Solidaridad opgegeven, de organisatie gaat door zonder bisschoppelijke goedkeuring.

Volgens Roozen hoeft het wegvallen van dit kerkelijk mandaat geen probleem te zijn voor zijn organisatie. „Solidaridad wordt een internationale netwerkorganisatie.”

De parochies krijgen daar vandaag bericht van. Met een verzoek tot kerkelijke ongehoorzaamheid. „Parochies kunnen er voor kiezen niet deel te nemen aan de ’nieuwe’ adventsactie die de bisschoppen gaan opzetten, maar te blijven collecteren voor de ’oude ’ adventsactie van Solidaridad. Als een daad van gelovig protest.”