Uitzetten van Somaliërs wordt een stuk lastiger

De Raad van State stelt staatssecretaris Albayrak voor een probleem: kan ze asielzoekers nog terugsturen naar Somalië?

Een Somalische vrouw ontvlucht het geweld in de Somalische hoofdstad Mogadishu en vraagt in Nederland om asiel. Staatssecretaris Nebahat Albayrak wijst dat af. De vrouw kan niet aantonen dat zij zelf slachtoffer dreigt te worden van de gewapende conflicten in de stad, oordeelt Albayrak.

De Raad van State vindt dat argument van de staatssecretaris onvoldoende. De hoogste vreemdelingenrechter heeft Albayrak daarom opgedragen om een nieuw besluit over de vrouw uit Mogadishu te nemen.

Het is een uitspraak die de hoogste vreemdelingenrechter afgelopen dinsdag deed in een individuele zaak. Maar, zo verwachten asieljuristen, dit vonnis gaat gevolgen hebben voor veel meer asielzoekers uit Somalië. Het zet het gehele uitzetbeleid naar dat land onder druk.

Vanwege de grote onveiligheid in het land hadden asielzoekers uit Somalië tot mei 2009 automatisch recht op een verblijfsvergunning. Albayrak stopte die groepsbescherming, omdat de regeling fraude in de hand werkte. Sindsdien worden asielverzoeken van Somaliërs weer individueel beoordeeld.

Somaliërs zullen moeten aantonen dat ze als individu gevaar lopen. De vrouw in kwestie betoogde tegenover de rechter dat zij, alleen al door haar aanwezigheid in Mogadishu, slachtoffer dreigt te worden van ’willekeurig geweld’. Volgens een Europese richtlijn heeft ze in dat geval recht op bescherming.

Albayrak zal nu moeten aantonen dat de vrouw ongelijk heeft. Vooralsnog is dat de staatssecretaris niet gelukt, stelt de Raad van State. En het is twijfelachtig of Albayrak daar alsnog in slaagt.

Tot nu toe laten internationale rapporten zien dat het er in Zuid- en Centraal-Somalië niet veiliger op wordt. Buitenlandse Zaken noemt de situatie ’onverminderd slecht’. Regeringstroepen voeren zware gevechten met rebellen van Al-Shabaab. In 2009 vielen er in Mogadishu naar schatting gemiddeld enkele honderden burgerdoden per jaar.

De Raad van State behandelt de komende weken zeker dertig soortgelijke ’Somalië’-zaken. Met de uitspraak van dinsdag in de hand, is de verwachting dat veel van deze uitspraken in het voordeel van de vreemdelingen zullen uitvallen. In de praktijk zal het dus voor Justitie nog moeilijker worden om asielzoekers terug te kunnen sturen naar Zuid- en Centraal-Somalië.

Vluchtelingenwerk Nederland vindt dat de uitspraak van de Raad van State ’grote betekenis’ heeft. „Het is de eerste keer dat de rechter aangeeft dat het willekeurig geweld in een gebied zo hevig is dat iedereen die daar naartoe wordt teruggestuurd gevaar loopt”, zegt directeur Edwin Huizing.

Albayrak bestudeert de uitspraak en kan nog niet inhoudelijk reageren, zegt haar woordvoerder. Hij wil niet vooruitlopen op mogelijke gevolgen, zoals het herinvoeren van de groepsbescherming voor Somaliërs. De staatssecretaris noemde de groepsgewijze bescherming eind vorig jaar nog ’een kwetsbaar instrument’. Niet alleen vanwege de fraudegevoeligheid, ook door de aanzuigende werking die ervan uitgaat. Die verschijnselen wil ze koste wat kost vermijden.