De trukendoos van Eurlings

De kilometerheffing komt er niet als de ANWB het plan afwijst. De uitspraak van Camiel Eurlings, minister van verkeer (CDA), leidde afgelopen week tot ophef en discussie. Toch was het volgens vriend en vijand geen politieke uitglijder. Integendeel. „Het is een meesterzet, van een slimme minister”.

Was het een uitglijder, toen Camiel Eurlings vorige week de ANWB de macht toebedeelde om de kilometerheffing al dan niet door te laten gaan? Nou, nee hoor, daar gelooft niemand in die deze CDA-minister al iets langer kent.

Het was een meesterlijke zet van dit politieke dier, meent SP-Kamerlid Emile Roemer. „Die slimme Eurlings wilde veel aandacht voor de ANWB-enquête, en hij kon op zijn klompen aanvoelen dat er vragen zouden komen van de pers aan de vooravond van de ANWB-ledenpeiling. Toch besprak hij dit niet in de ministerraad, omdat hij dan zou worden teruggefloten door de PvdA en ChristenUnie. Vervolgens kon hij de deur openzetten om van de kilometerheffing af te zien”, luidt Roemers analyse.

Meer oppositiepartijen delen die conclusie. Op het dossier ’Anders betalen voor mobiliteit’ kampt het CDA (en ook de minister van verkeer) namelijk met een geloofwaardigheidsprobleem. Als Kamerlid was Eurlings eind jaren negentig fel tegenstander van de beprijzingssystemen waar toenmalige ministers van verkeer mee kwamen. Vooral de tolpoortjes van PvdA’er Tineke Netelenbos verafschuwde hij.

Eurlings toont zich als minister tijdens Kamerdebatten desondanks een overtuigd verdediger van de kilometerheffing, maar hij opereert wel trager dan bij andere projecten. Al in het eerste debat over het prijsmechanisme deelde hij mee dat het echt niet in één kabinetsperiode zou kunnen worden ingevoerd. „Maar het is dan ook een uniek systeem wat nergens ter wereld op zo’n grote schaal wordt vertoond. Een majeure prestatie als het ons lukt.”

Hij hield de coalitiegenoten lang tevreden met de belofte dat hij wél ’onomkeerbare stappen’ zou nemen. Toch werd de startdatum meerdere malen uitgesteld. In november 2009 presenteerde Eurlings dan toch in het bijzijn van alle belanghebbenden – ANWB, milieubewegingen, vervoerdersbonden, werkgevers, provincies, gemeenten, Bovag en Rai – de Wet kilometerprijs. Om vervolgens al snel te benadrukken zonder draagvlak niet door te willen gaan.

Op andere dossiers showt hij meer daadkracht en tempo. Bijna onnavolgbaar. Zo hoort minister Cramer (milieu) nog geen uur voor een door Eurlings plotsklaps georganiseerde persconferentie over de aanleg van de A4 Midden-Delfland begint, van de bijeenkomst. Halsoverkop snelt ze zich er als medeverantwoordelijke naar toe. Ingewijden beweren dat dit tegen Eurlings’ zin is, maar daar is niets van te merken. „Ha Jacqueline”, zegt hij enthousiast als hij zelf – als belangrijke, drukke man – te laat binnenkomt. Hij geeft zijn collega galant drie kussen, om vervolgens zelf de show te stelen met ’dit historische moment’. „Na decennialang besluiteloosheid hakken wij vandaag de knoop door.”

Het zijn zijn meest favoriete momenten. Stralen voor de fotografen bij een bekendmaking of opening van een tunnel, weg of snelle spoorlijn. Alle aandacht die hij daarbij krijgt, vindt de jonge minister niet meer dan terecht. „Ik bouw sneller dan ooit tevoren: ik bouw twee keer zo veel wegen als in heel wat VVD-kabinetten bij elkaar is gebeurd.”

Een ministerspost op verkeer is niet de aantrekkelijkste. Het zit vol hoofdpijndossiers en nimmer is een verkeersminister premier geworden. Eurlings zei toch ’ja’, terwijl hij het op dat moment als Europarlementariër goed naar zijn zin had. Wat meespeelde: het was hem twee maal eerder, bij Balkenende I en II, niet gelukt om tot het kabinet toe te treden, terwijl hij dat ’heel graag’ voor zijn dertigste was gelukt.

Eurlings is naar eigen zeggen speciaal uit Brussel gekomen om de files op te lossen. „En ik steek mijn nek uit voor de kilometerheffing”. Op het moment dat er bij de toehoorders enige twijfel ontstaat, slaat Eurlings hard terug. Hij wordt een tikkeltje boos, hoewel altijd beleefd. Als hij op zijn te directe benadering wordt gewezen door de Kamervoorzitter, werkt hij zich er frappant charmant weer uit met opmerkingen als ’excuus, ik zit er te gepassioneerd in’.

Zijn debatteertalent lijkt aangeboren. Als twintigjarige viel hij al op in de gemeenteraad van Valkenburg, sinds zijn vijftiende was hij actief voor de CDA-jongeren. In de Kamer stond hij – na een stroeve eerste bijdrage over fraudebestendige kentekenplaten waarbij enkele collega’s in slaap leken te vallen – binnen de kortste tijd bekend als een zeer moeilijk te verslaan debater.

Hij ging in 2004 naar Brussel om te rijpen als politicus en maakte daar indruk als rapporteur voor het Europees Parlement over de toetreding van Turkije. Bij zijn vertrek naar Brussel waarschuwde hij zelf al dat men hem zeker weer terug zou zien in Den Haag. In zijn periode als Kamerlid werd de politiek vaardige Eurlings door velen al gezien als de gedroomde kandidaat voor het fractievoorzitterschap.

Het is onbekend hoe de jonge katholiek bij de gereformeerde premier Balkenende ligt. Ze gaan wel graag samen op werkbezoek. Balkenende is altijd welkom om Eurlings’ werkzaamheden nog meer belang te geven, terwijl de flamboyante minister andere bewindspersonen moeilijker in zijn nabijheid kan verdragen. Met ’zijn’ staatssecretaris Tineke Huizinga (ChristenUnie), die hij belangrijke portefeuilles als de NS en Schiphol uit handen heeft genomen, wil hij naar het schijnt niet graag samen worden gefotografeerd.

De intelligente, gedreven politicus wil zelf nog niet vooruitlopen op een premierschap. „Als het aan mijn vriendin ligt, gaat het niet gebeuren”, luidt sinds kort zijn antwoord. Maar kan zij haar ambitieuze vriend met een enorme passie voor de politiek een premierschap ontzeggen? Het is voor velen, en misschien nog wel het meest voor hemzelf, ondenkbaar dat deze Limburger met charme en looks het niet verder gaat schoppen dan minister van verkeer.

Eurlings is op zijn best als hij onder druk staat. Zonder ellenlange notities of aantekeningen, en soms met alleen de gedachtes in zijn hoofd, gaat hij de politieke arena in. Hoewel hij wat nerveus kan knipperen met zijn ogen komt hij op dergelijke momenten beter over dan wanneer hij in een minder belangrijk overleg zijn automatische piloot aanzet. De Camiel-machine debatteert of oreert dan alsof hij voorgeprogrammeerd is. Met dezelfde glimlach, meestal innemend, maar op die momenten wat gemaakt, komen dezelfde woorden – ’doorpakken, historisch, eerlijk en oprecht’) – zijn mond uitrollen. De kracht van herhaling valt op zo’n moment verkeerd. Zelfs Kamervoorzitter Verbeet irriteert zich dan: „Uw bevlogenheid is me wel duidelijk. Kunt u nu weer antwoord geven?”

Tijdens zijn optredens vergeet hij nimmer zijn mensen of zijn netwerk te noemen, of zelfs te bedanken voor hun inzet. Dat mag ook wel, want Eurlings stelt hoge eisen aan zijn ambtenaren. Die werken momenteel met man en macht aan de kilometerheffing.

De andere grote klussen waar zijn voorgangers op verkeer slapeloze nachten van hadden zoals de hogesnelheidslijn, Betuweroute en Schiphol, heeft Eurlings al onder controle. „Het departement van verkeer en waterstaat mag nooit meer zo lichtzinnig met technisch complexe projecten omgaan als bij de HSL is gebeurd”, sprak hij een paar maanden na zijn beëdiging als minister.

De kilometerheffing wil hij ook niet tot hoofdpijndossier laten uitgroeien. Juist daarom laat hij opties open, om op gegeven moment er uit te kunnen stappen. Voornamelijk met het oog op een volgend kabinet. Als het CDA straks moet regeren met tegenstanders van de heffing, moet hij van het project ’Anders betalen voor mobiliteit’ afkunnen.

Daarbij mag hij niet teveel schade oplopen. Daarom was de verantwoordelijkheid bij de ANWB leggen voorlopig zijn laatste truc. Na een weekeinde vol speculaties heeft hij de beslissingsbevoegdheid teruggenomen en de Kamer weer serieus genomen. Ondertussen kreeg autorijdend Nederland wel alle gelegenheid om het o zo belangrijke draagvlak te ondermijnen.

Een uitglijder? CDA-Kamerlid Ger Koopmans: „Nee, het is een lovenswaardig streven naar draagvlak van een politicus die verder kijkt dan deze regeerperiode.” Coalitiegenoten PvdA en ChristenUnie vinden het hooguit ’wat onhandig’. Eurlings zelf zegt blij te zijn dat het hele weekeinde over de kilometerheffing werd gepraat. „Mijn vriendin zei dat heel Nederland nu mijn naam wel kent.” Dat klopt.