Minder kanker na uitstrijkje dat ook op HPV-virus let

Het klassieke uitstrijkje moet anders, vinden Italiaanse wetenschappers. Ze stellen voor om niet meer alleen naar afwijkende cellen te kijken, maar ook naar het HPV-virus. Dan zouden veel minder vrouwen baarmoederhalskanker ontwikkelen.

In Nederland krijgen vrouwen tussen de dertig en zestig elke vijf jaar een uitstrijkje. Echt fijn vindt niemand het, zo’n eendenbek met schraper tussen de benen. Effectief is het wel. Volgens het RIVM sterven er jaarlijks tweehonderd vrouwen aan baarmoederhalskanker; zonder uitstrijkje zou dat het dubbele zijn.

Maar het kan efficiënter, melden Italianen deze week in het vakblad The Lancet Oncology. Traditioneel worden de weggeschraapte cellen uit de baarmoederhals onder de microscoop beoordeeld op afwijkingen die op een voorstadium van kanker duiden. Maar je kunt de cellen ook controleren op HPV, het virus dat de kanker veroorzaakt. Voorstadia worden dan eerder zichtbaar.

De onderzoekers deden een proef bij zo’n 90.000 vrouwen; de ene helft kreeg de ouderwetse controle, de andere helft daarnaast een virustest. Met de nieuwe test werden inderdaad meer verdachte gevallen gevonden. Dat leidde tot 3000 extra verwijzingen voor een nadere diagnose. Ook het aantal preventieve operaties nam toe. In de HPV-groep moesten 221 voorlopers worden verwijderd, tegen 133 in de ouderwetse groep.

Het succes van de nieuwe aanpak openbaarde zich toen de vrouwen na een paar jaar terugkwamen voor de tweede ronde. Bij degenen die op HPV waren getest, bleek dat niemand kanker had gekregen; in de andere groep waren negen vrouwen ziek geworden. De HPV-test, eventueel gevolgd door tijdige behandeling, voorkomt dus echt kanker. Dat was in een westers land nog nooit aangetoond.

„Een mooi resultaat”, zegt Folkert van Kemenade, patholoog in het VUmc in Amsterdam. „Maar het heeft een prijs: er waren veel extra ingrepen nodig. Je haalt dan afwijkend weefsel weg dat in veruit de meeste gevallen ook vanzelf door het lichaam zou zijn opgeruimd.” Overbehandeling dus. Dat zien de onderzoekers zelf ook in. Maar volgens hen speelt het probleem vooral bij vrouwen onder de 35; bij hen werden bovenmatig veel voorstadia gedetecteerd. Doe de test daarom alleen bij 35-plussers, adviseren ze.

Wat moeten we nu in Nederland? Zou de HPV-test bij ons een vijfde van de ziektegevallen voorkomen, zoals voorspeld? En tegen welke prijs? De nieuwe test is twee keer zo duur als de klassieke: 30 à 40 euro. Daar moet je de kosten van de extra ingrepen nog bij optellen en die van de vermeden kankers van aftrekken. Een lastige rekensom.

De leverancier van de virustest, het Duitse Qiagen, ziet het uiteraard wel zitten. Het wachten is op de Gezondheidsraad. Die buigt zich al een tijd over het uitstrijkje. Naar verwachting volgt deze zomer een advies.

Het Italiaanse onderzoek is een opsteker voor de HPV-test, vindt Van Kemenade. „Maar je moet wel 221 vrouwen opereren om negen tumoren te voorkomen. Dat probleem blijft, zolang je niet goed onderscheid kunt maken tussen loos alarm en echt risico. Daar zoeken we een oplossing voor.” Ook de HPV-test gaat overigens via de eendenbek – echt leuk wordt het uitstrijkje dus sowieso niet.